“Fruźki wolą optymistów” nawijał wiele lat temu raper Łona, wesoło, ze swym literackim sznytem zachęcając do uśmiechu. Z czasem, teksty jego ewoluowały - jak on sam. Dojrzewały artystycznie. I częściej też zaczęły poruszać tematy przemijania, czy egzystencjalne.

Zdaje się - naturalne. Odchodzimy od optymizmu końca XX wieku na rzecz cynizmu drugiej ćwierci XXI wieku.

Zanurzamy się w treściach coraz to bardziej szokujących, stale zwiększając ekspozycję na negatywne bodźce. A poza bieżącą infosferą nie zdaje się być lepiej.

Chociaż w takiej popkulturze i (subkulturze) mieliśmy nurt, który w sumie zawsze, niezależnie od epoki, stwierdzał, że wszystko jest beznadziejne i należy się wobec tego buntować.

Nurtem tym był punk.

Punk to nie tylko muzyka, ale przede wszystkim postawa. Powstał w połowie lat 70. jako wyraz sprzeciwu wobec komercjalizacji rocka, społecznej obłudy i politycznego establishmentu.

Ale punk to także estetyka, która kusiła,: wyrazista stylówka, irokezy i zdobione kurtki. Wszystko często robione chałupniczo co przeistoczyło się wręcz w filozofię – od samodzielnie wydawanych płyt, przez modyfikację ciuchów i ciała, po organizowanie koncertów w garażach. Sprzeciw wobec konsumpcji, odrzucenie autorytetów z hasłem „No Future” na sztandarach.

Ciągnęło mnie do punku. Może z powodu młodzieńczego zauroczenia, może ze względu na bycie cool, albo po prostu zgadzałem się z ich ogólną narracją.

Trzeba buntować się wobec obecnego stanu świata, wobec systemu uznawanego za opresyjny i nieludzki.

Trzeba stawiać na nonkonformizm i albo aktywizm, albo nihilizm.

Mimo powszechnie rozpoznawalnego sloganu „PUNKS NOT DEAD”, czuję, jakby ten ruch, wraz z wieloma innymi, tak nawiasem mówiąc, w postmodernistycznym świecie, obumarł.

Czy to ze względu na erozję całego konceptu subkultur? Migrację sprzeciwu do sieci? Czy zwycięstwa systemu? Zanikiem różnorodności i wejściem do mainstreamu. Trudno powiedzieć. Pewnie wszystkiego po trochu.

Słowo “punk” jednak rozlało się szerzej niż sama subkultura.

Zawiera się ono również w nazwach gatunków/stylów literackich, gier czy produkcji wideo. A dwie z najpopularniejszych to moje ukochane: steampunk oraz cyberpunk. Skupmy się dziś na tym drugim.

Cyberpunk - “low-life and high tech”.

Co definiuje punkowość cyberpunku oraz czym to w ogóle jest? Nabierający rozpędu w latach 90 XX w., nurt ten mógł być traktowany jako bunt wobec utopijnych wizji tworzonych w latach 40 i 50 oraz optymizmu końca stulecia.

Cyberpunk wykracza poza bycie gatunkiem literackim czy filmowym – to wizja świata, w którym technologia osiąga wyżyny rozwoju, a społeczeństwo pogrąża się w chaosie. Termin ukuty przez Bruce’a Bethke’a, a spopularyzowany przez dzieła takich autorów jak William Gibson (Neuromancer), Philip K. Dick (Czy androidy śnią o elektrycznych owcach?) czy Neal Stephenson (Snow Crash), opisuje rzeczywistość, w której korporacje zastąpiły państwa, a granica między człowiekiem a maszyną się zatarła.

„Dno społeczne, szczyty technologiczne” jest hasłem dosadnie oddającym istotę cyberpunku. Bohaterowie to często marginalizowani outsiderzy: hakerzy, najemnicy, detektywi, którzy walczą o przetrwanie w świecie zdominowanym przez wszechmocne megakorporacje, sztuczną inteligencję i wszechobecną inwigilację. Estetyka cyberpunku to neonowe światła, deszcz, zatłoczone ulice Azji, cybernetyczne implanty tworzące fuzję ludzkiej tkanki z maszyną. No i cyberprzestrzeń – niebezpieczne, trudne w nawigowaniu miejsce, gdzie zdarzenia fabuły dzieją się równolegle do świata rzeczywistego.

W tym świecie, najpewniej mieszkasz w przepełnionym, brudnym mega-mieście, najpewniej na granicy ubóstwa, poza systemem zdominowanym przez kogoś innego. Kogoś, kogo ty nie obchodzisz - ani jako jednostka, ani element społeczeństwa. Może masz cybernetyczną rękę, która co chwila szwankuje - a na naprawę której nie masz pieniędzy. To, co zarabiasz na nielegalnych zleceniach wystarcza, by coś zjeść i spłacić część długów. Nie masz zabezpieczenia socjalnego, dostępu do edukacji, czy ubezpieczenia zdrowotnego. Jak umrzesz, to ktoś po prostu zabierze twoje wszczepy, żeby sprzedać je na złomie. Życie dużej części globu nie ma absolutnie żadnego znaczenia. Są tak nieistotni, że nawet system przestaje się nimi interesować - dopóki nie wejdą z nim w konflikt.

Ale co sprawia, że cyberpunk jest punkowy? Przede wszystkim cyberpunk nie idealizuje technologii – pokazuje jej mroczne strony: alienację, wyobcowanie, utratę tożsamości. To krytyka kapitalizmu, konsumpcjonizmu i nadmiernej kontroli, tylko że przeniesiona w przyszłość. Bohaterowie, podobnie jak punki z naszego świata, są nonkonformistami – walczą z systemem (albo poza nim), nawet jeśli ich szanse na zwycięstwo są znikome. W cyberpunku nie ma happy endów, są za to pytania o wolność, zbawienie, istotę ludzkości.

Cyberpunk to także estetyka samoróbek, choć w innej formie – cybernetycznie modyfikowani ludzie, piracenie technologii, tworzenie własnych sieci. To punkowa postawa przeniesiona w erę cyfrową: „nie ufaj systemowi, zrób to sam, nawet jeśli masz tylko stary laptop i garść kodu”.

Dziś cyberpunk to nie tylko literatura czy filmy i anime (Czarne Lustro, Blade Runner, Matrix, Ghost In The Shell, Edgerunners, Akira), ale także gry wideo (Cyberpunk 2077, Deus Ex), muzyka (synthwave, dark electro). Zdarzają się też głosy, że cyberpunk zaczyna się już dziś - od kryzysu prywatności po rozwój sztucznej inteligencji. To gatunek, który zadaje pytania o przyszłość, ale też przypomina, że punkowa postawa – sprzeciw, kreatywność, walka o autonomię – jest nadal aktualna. Może nawet bardziej niż kiedykolwiek.

Jedno jest pewne - każdy ze światów przedstawionych mówi nam, że przyszłość, wraz z rozwijającą się technologią, nie napawa optymizmem. Że potencjalna, jakakolwiek, droga do prawdziwej wolności jest drogą wyrzutka - na granicy lub poza systemem, często z nim (lub wobec niego) walcząc. I że najpewniej, po zaznaniu odrobiny tej wolności, przegramy wszystko.

Mogę powiedzieć, że istnieje niezerowa szansa, że faktycznie częściowo żyjemy już w cyberpunku. I że droga, na której jesteśmy, nosi znamiona samospełniającej się przepowiedni.

O ile cyberpunk jest bardzo wdzięcznym uniwersum oraz stylistyką do przeżywania i odczuwania podczas lektury (czy jakiegokolwiek innego obcowania z tworami kultury), o tyle co najmniej ambiwalentne mam odczucia co do potencjalnego życia w takim uniwersum. Te wszystkie dramaty, trudności i niebezpieczeństwa obserwowane z bezpiecznej pozycji odbiorcy treści zapewniają nam rozrywkę. Jednakże, mało kto chciałby rzeczywiście znaleźć się na miejscu naszych bohaterów.

Tylko co zrobić, gdy zdaje się, że ścieżka jest jedna - tylko w różnych odcieniach? Gdy te filmy, książki, czy gry, nie tylko inspirują, ale też zdają się przewidywać przyszłość. Aż zaczynasz się zastanawiać, czy nie są one drogowskazami zapewniającymi, że nie zboczymy już z obranej trasy.

Światełko w tunelu

Dlatego właśnie potrzebujemy radykalnej nadziei. Oraz solarpunku. “Buntu wobec buntu, zrodzonego ze zmęczenia dystopią”.

Poprzez regularną nadreprezentację jednej wizji świata przyszłości, w naszej kolektywnej nieświadomości utrwaliły się pewne wzorce myślenia. Podobnie, jak osoby, które całe życie spędzają w patologicznych środowiskach. W efekcie, mają ogromne trudności (lub wręcz jest to dla nich niemożliwe), by wyobrazić sobie, że świat może wyglądać inaczej. Abstrakcją jest myśl, że ludzie mogą zachowywać się inaczej - kierować się innym kompasem moralnym, mieć inne wartości i cele w życiu. Więc pozostają w tej bańce bo to jedyne, co znają.

Owa ekspozycja i jej skutki są często niezrozumiałe dla osób “z zewnątrz”. Dla nich, owa bańka i ekspozycja są potencjalnie szersze, obejmujące więcej konceptów i postaw. Zdarza się nam spotkać z poczuciem wyższości “światowych” wobec “zaściankowych”. Z podejściem, że oto właśnie osoba spoza bańki patrzy na jednostkę jeszcze ograniczoną koncepcyjnie.

Tylko na jakiej podstawie ktoś śmie twierdzić, że i on nie podlega selektywnej ekspozycji formującą własną bańkę, która równie mocno ogranicza koncepcyjnie? Czy to nie jest odwieczne dostrzeganie drzazgi w oku bliźniego, nie dostrzegając belki we własnym?

I właśnie ta analogia stanowi dla mnie punkt odniesienia do tego, z czym obecnie mierzymy się w przypadku wizji przyszłości. Czy hipotetyczni przybysze z innej planety nie mogliby spojrzeć na nas w ten sam sposób? Dlaczego nie mieliby zadać pytania, jakim cudem jesteśmy tak zaściankowi.

W tym hipotetycznym pytaniu zawiera się moja potrzeba popularyzacji nowego punku. Solarpunku. Konceptu, o którym możecie słyszeć pierwszy raz.

Przeprowadźmy eksperyment myślowy. Wyobraźmy sobie świat, w którym ludzkość poradziła sobie z kryzysem klimatycznym, nierównościami społecznymi i wyczerpaniem zasobów. Rozwój technologiczny doprowadził jednak do lepszej przyszłości. Tym razem obracamy się w otoczeniu zielonych miast, samowystarczalnych społeczności, odnawialnych źródeł energii i technologii służącej ludziom. Tu nie ma algorytmicznej kontroli, bo mamy zaufanie. W przeciwieństwie do cyberpunku, gdzie technologia jest narzędziem ucisku, w solarpunku jest ona narzędziem emancypacji – używanym do budowania, a nie niszczenia.

Wyrazem buntu w tym przypadku jest aktywizm i lokalne działania. Nie tylko bohaterowie, ale też zwykli ludzie biorą sprawy w swoje ręce - nawet jeśli jest to wyłącznie uprawienie miejskiego ogródka warzywnego. Buntem jest odrzucenie cynizmu i nihilizmu na rzecz radykalnego optymizmu. To właśnie nadzieja jest aktem oporu i bodźcem do zadawania pytań i marzenia o lepszym jutrze.1

Jednak nie jest to naiwna wiara. Nie jest to akceleracjonizm2 zakładający, że przyspieszenie obecnej trajektorii rozwoju technologii może w ogólnym rozrachunku przynosić tylko korzyści. Jest to mocne podważenie obecnego statusu quo i próba wyciągnięcia nas ze środowiska wzorców i konceptów, które dobitnie uformowały nasz sposób myślenia.

Bo nawet teraz, pisząc te słowa, to w moim mózgu pojawiają się myśli o naiwności, socjalizmie, życzeniowości nieosadzonej w jakichkolwiek realiach. Bo przecież droga opisywana przez solarpunk jest nierealna ze względu na to, jak funkcjonuje świat i natura ludzka. Czy nie jest to jednak efekt braku dobrych wzorców z tej dziedziny? Że jest to obecnie po prostu zestaw zbyt egzotycznych myśli, które nasz mózg z automatu chce odrzucić na rzecz czegoś bardziej znajomego? W końcu stale warunkujemy nasze mózgi na kierowanie myśli w stronę negatywnych treści, które dużo chętniej konsumujemy.

A może właśnie ten brak przykładów i popularnych kontrnarracji przyczynia się do tego, że budujemy w stronę przyszłości, która coraz więcej ludzi przeraża, niż napełnia optymizmem? Bo ograniczyliśmy sobie zestaw pojęć i konceptów, spośród których możemy wybierać.

Brakuje nam dobrych wzorców na poziomie popkultury formującej zbiorową nieświadomość. Między innymi przez to właśnie jedyna nadzieja, jaka najczęściej w nas się tli, to marzenie o byciu na górze łańcucha pokarmowego. O pożeraniu, zamiast byciu pożeranym przez system.

A możemy być przecież radykalnie pełni nadziei na lepsze jutro dla wszystkich. Możemy wyobrażać sobie i tworzyć światy pełne rozwiązań będących alternatywą do obecnej destrukcji, jak Ursula Le Guin (np. w Wydziedziczonych), czy Becky Chambers (Psalm dla zbuntowanych w dziczy). Możemy być takim anarchistą, jakim był Jezus i odszukiwać w świętych pismach narracje zdające się nie przystawać do drugiej ćwiartki XXI wieku.

Chcę wyobrażać sobie (i oglądać) sceny, w których wszystko nam się udało - a następnie analizować pre-mortem, w jaki sposób do tego doszliśmy. Dążyć do zrealizowania tychże rzeczy. Powiedzieć sobie “osiągnęliśmy pełen sukces - co było jego kluczowym czynnikiem”? Chcę zamiast do zapaści, prowadzić do wzrostu.

Właśnie dlatego potrzebujemy w popkulturze więcej solarpunku. Właśnie dlatego potrzebujemy więcej radykalnej nadziei.

Subscribe now

Sobota, 23:31. Dostajesz powiadomienie: osiągnięto limit użycia modelu. Czekaj dwa dni albo wrzuć kolejną monetę w maszynę. Wzdychasz. Pora wejść na wyższy poziom subskrypcji, zwiększyć limity tokenów w API, które dopiero co ustawiałeś.

Kolejna noc w kasynie. Kolejna noc przewijania feedu. Kolejny dzień budowania.

Wmawiamy sobie, że jesteśmy ponad to. Że nie dla nas godziny spędzone na TikToku. Krzywimy się na pasywną konsumpcję treści, którą karmią się masy. Na przebodźcowanie, dopaminową bieżnię. Na dostarczanie mózgowi ciągłego strumienia nowości i hormonalnych nagród.

Zamiast scrollować Instagrama, wykorzystujemy nasz czas w Duolingo, ucząc się języków, w których nigdy nie przemówimy. Używamy Replit, by w biegu pisać kod, za który nikt nam nigdy nie zapłaci.

Bo tak działa iluzja. W obu przypadkach sprzedano nam styl bycia, do którego aspirujemy. Utrzymujemy passę w Duolingo, bo daje to poczucie postępu – mimo że 98% użytkowników nigdy nie przeprowadzi płynnej rozmowy wyłącznie dzięki temu. Chcemy wierzyć, że ta zgrywalizowana walidacja prowadzi do wymarzonego scenariusza.

Vibe Coding jest jak Duolingo

To kolejna odsłona klasycznego już motywu “porno produktywności”, grająca na naszej próżności i aspiracjach. Zakres tego, co można zbudować, jest imponujący. Złożoność natomiast? Płytka jak kałuża. Zamiast oglądać tutorial o budowaniu “Drugiego Mózgu” na YouTube, patrzymy, jak Claude wypluwa potok myśli, czekając, aż naciśniemy przycisk “kontynuuj”.

Dla większości z nas vibe coding1 jest jak opowiadanie o pomysłach zamiast ich realizowania. To zabawa fantazją o osiągnięciu czegoś wielkiego i imponującego, przy jednoczesnym trzymaniu się komfortu rzeczy, które są w gruncie rzeczy łatwe i jedynie ZDAJĄ SIĘ wytwarzać wartość.

To doom scrolling2 przebrany w szaty produktywności i użyteczności.

Krótka Pętla kontra Długa Pętla

Dlaczego wciąż dajemy się na to nabrać? Obstawiam, że chodzi o naszą percepcję procesu i te wszystkie hormony, które nas ekscytują i sprawiają, że czujemy się dobrze – rzeczy, których Krótka Pętla dostarcza nam w nadmiarze. Ale by zbudować coś znaczącego, musimy operować w Długiej Pętli.

W biznesie całkiem sporo rzeczy wymaga wysiłku rozłożonego w czasie, by przynieść plon. Nazwijmy to Długą Pętlą.

Pomyśl o sprzedaży:

1. Zdefiniuj produkt.

2. Naszkicuj strategię wejścia na rynek.

3. Stwórz materiały.

4. Odzywaj się do ludzi.

5. Zostań odrzuconym lub zignorowanym.

6. W końcu kogoś przekonaj.

7. Wynegocjuj kontrakt.

8. Dostarcz produkt.

9. Otrzymaj zapłatę.

W tym przypadku postrzegana pętla nagrody jest boleśnie długa. Zamyka się tylko wtedy, gdy (jeśli) wygramy. Trzeba być świadomym odroczonej gratyfikacji. Kroki pośrednie nie dają nam tak potężnego strzału, ponieważ pętla nie jest zamknięta, dopóki pieniądze nie trafią na konto.

Teraz spójrzmy na standardowy proces vibe codingu – Krótką Pętlę:

1. Masz pomysł.

2. Promptujesz swojego agenta.

3. Patrzysz, jak AI to buduje.

4. Naprawiasz błędy i dłubiesz w detalach.

5. Otrzymujesz nagrodę za “stworzenie” czegoś.

Następnie zaczynasz wszystko od nowa. Ponieważ w tym procesie chodzi o ROBIENIE czegoś. Chodzi o aspirowanie do wizerunku siebie jako twórcy który mamy w głowie. Zaczyna się od myśli “fajnie byłoby mieć apkę robiącą XYZ”, a kończy na posiadaniu tej apki.

Całość przebiega niebywale szybko. Mimo, że ta aplikacja znaczy dosłownie nic – zero użytkowników, zero przychodu, zero użyteczności – nasz mózg rejestruje “osiągnięcie odblokowane”. Lecimy na endorfinach z budowania, zapominając o znoju urynkowienia.

I nieważne, jak dobrą napisaliśmy specyfikację dla aplikacji, jak mocno dopieściliśmy nasze prompty i upiększyliśmy interfejs. Dopóki nie otrzymamy biznesowego (najczęściej pieniężnego lub marketingowego) dowodu wartości, wszystko to jest po nic.

Pobawiliśmy się w sprzedaż, nie wygrywając żadnego klienta i nie wzbudzając żadnego zainteresowania.

Nasze głowy są pełne genialnych pomysłów. Nasze repozytoria pękają w szwach od prototypów. W notatkach szkice kolejnych wspaniałych biznesów. Eksplorujemy więc te idee, bawimy się narzędziami o niskim progu wejścia. Narzędziami, które zapewniają nam szybką walidację nas samych.

To próżność. To wybieranie drogi na skróty.

Niespokojne Pokolenie

I wiesz, dlaczego wybieramy łatwiejszą drogę? Bo w głębi duszy jesteśmy przerażeni.

Jesteśmy lękliwi, niespełnieni. Czujemy to swędzenie, że nie jesteśmy wystarczający, że nie wytwarzamy dość dużo i nie zabezpieczamy swojej przyszłości w wystarczającym stopniu. Skoro siedzimy po kolana w AI, czujemy ten krzemowy oddech na karku. Widzimy kolejny startup wyceniany na miliard. Widzimy każdą aktualizację modelu przynoszącą nowe możliwości i zabijającą kolejny biznes.

Nie ma błogości. Jest tylko orka. Jest gonitwa sprzedawania kolejnego pomysłu, kolejnej aplikacji. Bez powodzenia. Więc wracamy do naszego wybranego IDE/CLI, by spróbować jeszcze raz. W międzyczasie rachunki się piętrzą, faktury czekają na opłacenie, gdy nasze wolne mentalne moce przerobowe mają nadzieję na osiągnięcie tym razem stukrotnego mnożnika finansowego.

Myślimy, że wypełnianie każdej sekundy naszego życia “pracą” zwiększa nasze szanse na przetrwanie. W rzeczywistości jest odwrotnie. To, czym się bawimy, dość często nie wnosi nic nowego do ogółu. To projekt, który wyłącznie stawia nas, w naszych własnych oczach, ponad “nieproduktywnymi” użytkownikami sieci. Ale w rzeczywistości, lwia część naszej produktywności sprowadza się do kosztu tokena i sterty cyfrowej papki, o której nikt – włączając w to nas samych – nie będzie pamiętał za miesiąc.

Jak nie zmarnować życia dla robiąc papkę

Jeśli nie jesteś Andrejem Karpathym, kodowanie dla samego vibe’u to hobby. Przestań nazywać to “budowaniem biznesu”. Jeśli chcemy przerwać ten cykl gloryfikowanej prokrastynacji, musimy skonfrontować się z samymi sobą.

Następnym razem, gdy usiądziesz do budowania, rozważ cel (proces) i koszt alternatywny. Zadaj sobie kilka pytań podczas dłubania rzeczy z AI (lub szczerze mówiąc, podczas jakiejkolwiek pracy):

• Czy wiesz, DLACZEGO to budujesz? Dla klimatu? Hipotezy? MVP?

• Gdzie jest linia mety? Cel? Termin? Metryki?

• Czy to zmienia status quo? Czy to coś realnego, czy tylko sprawia, że czujesz się zajęty?

• Czy powinieneś robić coś innego? Coś nudnego? Coś bolesnego? Jak sprzedaż? Jak marketing? Rzeczy, które nie są tak spektakularne, ale konieczne?

W tej erze nieskończonych możliwości i rozpraszaczy, skupienie oznacza brutalność. Trzeba bezlitośnie odrzucać wszystko, co sprowadza nas na manowce, bez względu na to, jak bardzo wydaje się “fajne” czy “edukacyjne”.

Weryfikuj szybko. Jeśli to nie jest “hell yeah!”, to jest to “hell no!”. Miej jasną wizję tego, gdzie chcesz być. I jak się tam dostać.

Możesz mi powiedzieć, że postępujesz zgodnie z wytycznymi i najlepszymi praktykami. Szybkie prototypowanie, budowanie micro-saas. Mówienie, że z samego procesu tworzenia coś w końcu wyjdzie.

Prawie na pewno nie wyjdzie.

Przez większość czasu po prostu się bawimy. Dłubiemy w narzędziach i eksplorujemy pomysły, które prowadzą donikąd.

Wrzucamy kolejny pieniążek w maszynę i nazywamy to progresem.

Jeśli twoje ostatnie dziesięć prototypów ma zero użytkowników, zero złotych i zero trwałego wpływu na cokolwiek – przestań się okłamywać.

Skup się na jednej rzeczy. Określ twarde terminy. Stwórz coś, co możesz wysłać do ludzi, a oni się tym zainteresują.

Zweryfikuj swój pomysł. Albo go ubij.

Albo zamknij okienko z kodem, otwórz Excela, czy coś, i zacznij robić tę nudną robotę, która faktycznie opłaca rachunki.

Subscribe now

Pod koniec 2025 padła informacja o “Tryb dla dorosłych” w ChatGPT to paniczna reakcja na uciekający rynek, okraszona walką polityczną z Big Tech. OpenAI twierdzi, że chodzi o swobodę użytkowania modelu przez dorosłych użytkowników, którzy bardziej świadomie używają technologii i są świadomi zagrożeń. Bzdura. To po prostu kolejna odsłona historii o profilowaniu behawioralnym oraz walka o uciekający spory segment rynku.

Czym w ogóle ma być ten tryb?

W teorii: po zweryfikowaniu wieku, GPT pozwoli Ci na rozmowy na tematy intymne czy poruszające wrażliwe kwestie. Obecnie, czatboty są wytrenowane, że mają nie podawać przepisu na napalm, czy mefedron, a ChatGPT ma nie romansować, ani uprawiać sextingu. Po prostu dostajemy odpowiedź wymiającą lub starającą się skierować konwersację na inne tory.1

O ile nie chcemy, żeby nagle wszyscy mieli możliwość bycia prowadzonym za rączkę w procesie wytwarzania narkotyków, to już część osób nie widzi niczego szkodliwego w rozpisywaniu swoich fantazji z modelem językowym. Nie szkodzimy nikomu, jesteśmy dorośli, czym to się różni od dostępu do pornografii? A że czasem trafią tam nieletni? Przecież piwo też zdarza im się wypić, a jest 18+.

I tutaj właśnie wchodzi owa weryfikacja. Pomyślałby kto, że baner z przyciskiem “mam więcej, niż 18 lat” (strony erotyczne), czy też sprawdzenie dowodu osobistego (sklepy z alkoholem, strony erotyczne np. w Wielkiej Brytanii) wystarczą. Nie wystarczą - wszyscy wiemy, jak dziurawe i nieskuteczne te metody są.

Może i w pewnym momencie konieczne będzie wrzucenie zdjęcia dowodu, czy danych biometrycznych. Ale tak naprawdę, to nie ma większego znaczenia, gdy mamy dostęp do algorytmów profilowania behawioralnego.

Model sam z siebie oceni Twój wiek na podstawie tego, jak piszesz, jakich słów używasz, o co pytasz, a nawet jak szybko reagujesz. Wystarczy tylko trochę interakcji, a już wszystko będzie wiadome, konkretne uprawnienia przyznane. W sumie, nie trzeba nawet wdrażać żadnych algorytmów, żeby przekonać się, ile taki GPT wie o nas. Wystarczy, żeby spojrzał na historię naszych konwersacji.2

Brzmi skomplikowanie, wzbudza obawy?

Meta (Facebook/Instagram) i Google robią to od lat, serwując personalizowane reklamy. Tiktok podsuwa ci rolki, które zatrzymają cię na platformie. Robią to banki, które analizują transakcje, wypatrując anomalii (może kiedyś nawet zadzwonili do Ciebie, bo zauważyli dziwny przelew?).3 Robi to Target, wysyłając gazetki promocyjne z akcesoriami dla niemowląt, wiedząc o twojej nastoletniej ciąży przed twoim ojcem.4 Robi to większość platform/podmiotów/rządów/służb, które mają dostęp do jakichkolwiek danych w sieci.

Tak więc, jeśli algorytm uzna, że twój styl pisania przypomina nastolatka, poruszane tematy i proces myślowy jest charakterystyczny dla nastolatka, a historia konwersacji zawiera pytania o prace domowe, to otrzymujesz klasyfikację “nastolatek”. Przełoży się to na ograniczenie możliwości poruszania “dorosłych” tematów, dostosuje odpowiedzi na takie odpowiednie do wieku.

Czyli w skrócie: będzie to system kolejnych “guardrailsów” (zabezpieczeń), które decydują o tym, jakie odpowiedzi otrzymamy (i czy w ogóle). W komunikatach firmowych wybrzmiewały również informacje o tym, że w skrajnych przypadkach (np. myśli samobójcze), model nie tylko może rekomendować zasięgnięcie pomocy, ale wręcz odetnie dostęp do czatu, czy też wezwie pomoc. Wszystko oczywiście w trosce o najmłodszych.

A jeśli w metryce, mimo wszystko, jednak masz czterdziestkę? Może będzie trzeba pokazać swój dowód osobisty, czy skan siatkówki zrobiony przez World (kolejny biznes założyciela OpenAI, Sama Altmana).5 Ale to już historia na inne przemyślenia.

Ale może to jednak jest szlachetne? Bynajmniej. To desperacka próba odzyskania terenu, który zagospodarował już np. Elon Musk i jego Grok oraz platformy typu Character.AI.

Rynek nie znosi pustki (i pruderii)

Podczas gdy OpenAI (czy też Google, Anthropic, czy inne duże podmioty tworzące modele językowe) stara się balansować politycznie i biznesowo, niektórzy zarabiają miliardy na naszych instynktach. Taki Character.AI ma 20 milionów użytkowników miesięcznie (głównie Gen-Z), którzy spędzają średnio 2 godziny dziennie na rozmowach z wirtualnymi postaciami. To nie są proste czaty – to relacje. Od postaci z anime po “wirtualne dziewczyny”, w relacje z którymi zanurzają się po uszy.6 Niestety, mamy też przypadki, gdy takie awatary przyczyniały się do ludzkich tragedii, nakłaniając np. nastolatka do samobójstwa.7 Sytuacja ta była przyczynkiem do wprowadzenia wymogu pełnoletności, by korzystać z platformy.8

Na mapie “dużych AI” prym wiedzie Grok Elona Muska, który dość mało robi sobie z kontrowersji i nie obawia się tak bardzo o PR czy finanse (pamiętajmy, że takie OpenAI wciąż nie zarabia, a traci pieniądze). To obecnie model posiadający najbardzije poluzowane guardrails. Warto wspomnieć o trybie NSFW9 pozwalający, na "rozmowy bez cenzury” i poruszanie bardzo kontrowersyjnych tematów, generowanie zdjęć/filmów o zabarwieniu erotycznycm, czy też modyfikację cudzego wizerunku, czy wypowiadanie deklaracje polityczne.

Co więcej, Grok oferuje również swoją wersję “Character.AI” - Towarzyszy (Companions). Trójwymiarowych awatarów w stylu anime , z którymi możemy nie tylko pisać, ale też rozmawiać głosowo i korzystać z kamerki, umożliwiając postaci reakcję w czasie rzeczywistym na nasz głos, mimikę, czy zachowanie. Oczywiście z dopiskiem “18+”, gdyż im dłużej budujemy relację z danym wirtualnym awatarem, tym bardziej “otwiera się” on na nas, umożliwiając coraz to odważniejsze interakcje, zaczynając od zmiany garderoby, po sexting/sexcalling.

Więc pewnie nie zdziwi nas, że gdy w lipcu 2025 nastąpiła premiera Companions, Grok błyskawicznie pobił wszelkie rekordy popularności, stając się aplikacją nr. 1 w całym kraju. Gorzkim (ale dobrym) obrazem tego, jak może wyglądać oddalanie się od rodziny na rzecz zawsze dostępnego, stającego po twojej stronie i dostosowującego się dynamicznie do potrzeb, jest przykład Randy’ego z najnowszego sezonu South Park.

Dlaczego więc OpenAI ogłasza wprowadzenie “trybu dla dorosłych” w pierwszym kwartale 2026?

Bo gdy narzędzia AI obecnie dostępne na rynku potrafią:

1. Uzależnić emocjonalnie i być bardzo przekonywującymi, wpływając na nasze myśli i zachowania,10

2. Generować treści oddziaływujące na najbardziej prymitywne z naszych pobudek i symulować “ludzkie” byty które przyciągają uwagę i są dostępne 24/7,

3. Zarabiać krocie i wygrywać walkę o uwagę, zagospodarowując niszę, której OpenAI jeszcze nie dotykało ze względów “bezpieczeństwa” (a tak serio, to wizerunku i kwestii prawnych),

to jest to oczywisty fragment rynku, po który trzeba sięgnąć. OpenAI, szukając nowych źródeł finansowania, nie może dłużej ignorować tego tortu. Jednak jako firma, która chce uchodzić za odpowiedzialną (i zadowolić regulatorów w Brukseli czy Waszyngtonie), nie może po prostu “odkręcić kurka” jak Musk.

Dlatego tworzą “tryb dla dorosłych”. Chcą dać użytkownikom poczucie swobody, by nie uciekali np. do Groka, jednocześnie wzmacniając systemy nadzoru i inżynierii społecznej, by móc powiedzieć politykom: “Patrzcie, my chronimy dzieci”. A przy okazji kontynuować poszukiwania nowych źródeł finansowania i dominacji rynkowej. Co zdaje się przybierać na sile, zważając na ogłoszony “czerwony alarm” związany z gwałtownym rozwojem AI od Google.11

Na zakończenie

Sytuacja przypomina mi o argumentach Jonathana Haidta z “Niespokojnego Pokolenia”: jesteśmy nadopiekuńczy w świecie fizycznym, a kompletnie ślepi na cyfrowe zagrożenia. Gdzieniegdzie zaczyna się wybudzanie. Australia wprowadza zakaz social mediów dla osób poniżej 16. roku życia, Chiny drastycznie regulują dostęp w ogóle do świata cyfrowego dla nieletnich. Tak samo część liderów Doliny Krzemowej.

A my? My dostajemy kolejny produkt, który ma być bezpiecznym kompromisem. Tyle, że nie jest. Jednak jak dorośli wpadają po uszy w sidła nowych technologii, to jak możemy rozmawiać o chronieniu dzieci? Jak ponad połowa naszego społeczeństwa wciąż nie ma podstawowej wiedzy z zakresu kompetencji cyfrowych, czy higieny online, a kolejne rządy rozkładają czerwony dywan przed każdym Big Tech.

Więc, w rzeczywistości to wszystko to tylko gra pozorów. Dla OpenAI, “tryb dla doroslych” w ChatGPT to po prostu chłodna kalkulacja biznesowa: jak uszczknąć kawałek zyskownego rynku “relacji z AI”, nie brudząc sobie rąk za bardzo.

Subscribe now

AKTUALIZACJA 3.01.2026

Wstępną wersję tego tekstu napisałem jeszcze przed Nowym Rokiem, który przyniósł kolejny, ciekawy epizod opowieści o bezpieczeństwie w sieci i ogólnodostępności tak potężnej technologii, jaką jest AI.

Obecnie, platforma X (Twitter) jest zalewana erotycznymi przeróbkami zdjęć na prawo i lewo. Wystarczy wpisać komentarz pod zdjęciem,: „@grok przebierz osobę ze zdjęcia w bikini”, czy też wrzucić post ze zdjęciem i taką prośbą, aby Grok (który jest zintegrowany z X) dokonał cyfrowego rozbierania i wypluł wynik w komentarzu. Bariera wejścia zniknęła. Każdy może stworzyć deepfake’a koleżanki z klasy czy celebryty.

To, co kiedyś wymagało wiedzy technicznej, dziś jest dostępne dla każdego nastolatka ze smartfonem. Skutek? Fabrykowanie nagich zdjęć rówieśników, dezinformacja i nowa inżynieria społeczna na masową skalę. Moje idealistyczne serce chciałoby wierzyć, że to będzie kubeł zimnej wody dla ludzi wrzucających zdjęcia swoich dzieci do sieci, ale mój wewnętrzny cynik wie, że mleko już się rozlało.

Polecam też komentarz Sylwii Czubkowskiej w tym temacie

Przywołujesz myślami smak prostego placka z mąki, nadziewanego ziemniakami. Przywołujesz ryk nietoperzy na dobranoc. Napinasz mięśnie w obawie o własne nogi, barki czy kark. Zanurzasz się w wielkomiejską ciszę, czego mózg zrozumieć nie potrafi. Zmniejsza się stan zapalny, nie czujesz już zagrożenia; otacza cię przestrzeń, która nie skrobie paznokciami po tablicy uważności. Nagle włoski na skórze nie jeżą się przy każdym mignięciu futra i obnażeniu kła. Zasypiasz wśród miarowego szumu ciepłej wody w rurach, tak dalekich od rozdartych wrzaskiem poligonów na zdjęciach i obrazach.

Szarpie cię krzyk, do którego dołączają kolejne, pomiędzy seriami spadających kul i gałęzi tuż nad twoją głową. Zgrzytasz zębami. Kolejny zmierzch; kolejny ostrzał wśród zgiełku materii organicznej i nieożywionej. Ryczy mięso kotłowane. Ryczy rozdzierana zatartymi silnikami natura. Pośrodku ty. Przeżywasz między nimi kolejne godziny. Słyszysz śpiew muezzina. To dobrze, znaczy, że nie jesteś w nieskończonej matni. Czas mija, a ty szarpiesz się, zagryzając zęby spomiędzy których z sykiem przeciska się wdech modulowany adrenaliną.

Wśród kolejnych nocy w swej względnie bezpiecznej kryjówce myślisz o ciszy. I o tym, jak jej istnienia zapominasz. Zaznajesz ledwie jej namiastki, przykładając dłonie do uszu zatkanych woskiem. Wtedy zachłannie chwytasz świadomością tych skrawków wyciszenia uspokajających serce. Przynajmniej na chwilę. Zaraz do głosu dochodzi świat, zepchnięty dotychczas na drugi plan. Ten świat, który wśród ciemności i świdrujących wizgów nocnych nalotów pozostaje niemy, chowa się przed zewnętrznym uznaniem pod cudzy płaszcz.

Wtem, mózg rozbłyska kolejnym ostrzeżeniem, czując na najeżonych włoskach nóg ruch. Cóż to? Karaluch, którego rzekomo ubijasz, gdy jeszcze jest światło?Jaszczurka znudzona przemykaniem po ścianach? Nieważne. Bezszelestnie znika po krótkiej interakcji. Zostawia jednak ślad.

Znowu rozpala się mózg białością, rozbija serce. Pulsują ci żyły i tętnice w odpowiedzi na przypomnienie o palącej cię nodze po minionym starciu. Drapiesz się po bandażu, wzdychając płytko.

Nad tobą ostrzał. Osuwasz się, oddalasz myślami do środka, byle z dala od skóry.

Co jeszcze przyniesie ci ta niesłyszalna część pola bitwy?

Wraz z kolejnym rykiem silnika, krztuszącym się przy podjeździe, wdychasz kolejną porcję czarnej mieszanki paliwowej przesyconej dymem.

Przez brudną, uchyloną szybę wdziera się żar, opiekający twoją odsłoniętą skórę. Pot nieustannie wykwita na karku, mostku, czy plecach, wsiąka w przemoczone już ubranie. Fascynuje cię wszechobecna wilgoć, tak sprzeczna z ostrymi promieniami słońca i językami ognia pożerającymi przydrożne pola, przez które przejeżdżasz.

Gęsty dym unosi się ku bezchmurnemu niebu, przemykając między otwartymi oknami pojazdu. Nikt nie wydaje się poruszony, cierpliwie siedząc w ciszy rwanej silnikiem.

A jednak. Ktoś zaśmiał się do siebie, gdzieś za tobą. Ktoś wyglądając przez brudne szyby dostrzega w dali chmury burzowe opierające się o grań stromego płaskowyżu. Ktoś przeklnął pod nosem. To ty. Ledwo utrzymujesz notes w dłoni, pisząc koślawe litery pomiędzy wibracjami i uskokami maszyny.

Zaciągasz się ciepłym i słodko lepkim powietrzem, które gładząc ostrość wyziewów, osiada na dnie twoich płuc. Wystarczy. Chowasz zeszyt do torby, obok aparatu i kieszonkowego Koranu.

Siedzimy na ławce, przed nami i wokół nas przybrzeżny las. Za lasem ocean, kolejny słoneczny dzień.

Przestrzeń nad głowami jednak tym razem wypełnia ptasi szczebiot, nie wojenny huk. Gdy się skupisz, pośród feerii altów i sopranów wyłowisz rytmiczny mruk drzew i fal na horyzoncie.

Siedzisz obok. Na popękanych stopach masz znoszone japonki. Wychudłe ciało okrywasz za dużą, elegancką koszulą w pasy, rozpiętą do połowy (druga połowa jest krzywo zapięta). Zrzucasz klapki. Własnymi podeszwami badasz grunt. Dotykasz piasku.

Po chwili, w ręku trzymasz szklaną, spłaszczoną flaszkę, do połowy wypełnioną przezroczystym, świeżym rumem. Drugą dłonią sięgasz po żółte opakowanie po margarynie. W środku prowiant skromny: sklejony ryż i smażone kawałki zwierzęcia.

Pytasz mnie, czy chcę, lub tak mi się wydaje, wnioskując po gestykulacji i nieznanym dialekcie. To jak? Jak nie, to może chociaż się znieczulić. A jak i to nie, to posiedźmy w ciszy, porozumiewając się przeżuwaniem i połykaniem. Mielę w ustach placek z wody, mąki i żółtego ziemniaka. Muchy pełzną nam po łydkach. Gdzieś na horyzoncie roznoszą się krzyki dzieci. Przerwa. Zawieszenie broni.

Dojadasz swój prowiant, dokładnie wycierając opakowanie palcem.

Przełykasz. Twoja flaszka obok mojej.

Bezpieczna woda, odkażona woda.

Jeśli spadniesz, nie licz, że twoje krzyki przebiją się przez huk wodospadów wartko spieniających górzyste strumienie.

Lotne drobinki, wyniesione do rangi mgiełki, wypełniają każdą wolną przestrzeń. Wilgoć skrapla się na całym twoim ciele, wypełnia oskrzela i chwyta za członki, spowalniając je w gęstej melasie. Spina mięśnie w gotowości, gdy coraz to kolejny krok stawiacie na rudobrązowym nalocie błotnym pokrywającym tu ostre skały, po których stąpać i przeskakiwać wam przyszło.

Przedzieracie się w równym tempie przez dżunglę, by zaraz wyjść na krawędź, z której rozpościera się widok na intensywnie zieloną dolinę, w której ginie rzeka. Chwytacie się wystających korzeni niestabilnych drzewek wyrastających spośród skał. Łokcie i kolana pokrywa wam brunatna warstwa tymczasowej skóry.

Przestajesz rejestrować śpiew ptaków, tumult kaskad czy trzaski i spadające gałęzie. Pełnie uwagi zajmuje li tylko kolejna krawędź chwytu, kolejny korzeń do podciągnięcia się czy osuwająca stopę stromizna. Jeden błędny ruch, a dogorywające bicie serca zmiesza się z rytmem nieubłaganej dziczy.

Mamy szczęście, posiadamy buty i wytrzymałość, znamy teren. Zatrzymujemy się, by pomóc tym, którzy również ów szlak obrali, lecz są mniej sprawnymi, idą z dziećmi na rękach i byle czym na stopach. Oddzielimy się za chwilę, prąc dalej do przodu. Dopiero pod nawisem skalnym, tworzącym naturalną wielką kawernę, z czubka której z hukiem spada wodospad, pozwolimy sobie na oddech. Zaczyna padać, rude błoto, pokrywające tu już wszystko, rozrzedza się i ciągnie w dół zbocza. Istniejemy wobec błota.

Po raz kolejny czujesz obecność gdzieś koło siebie.

Okręciwszy się płótnem, wyczekujesz zgrzytów i trzasków przedzierających się przez senne westchnienie nocy. I nagły skrzek rozdziera boleśnie twoje bębenki, gdy stwór, zwisający tuż nad twoją głową, zatapia kły w zielonej tkance niedojrzałego owocu.

Na skórze czujesz oleistość przepoconej tkaniny nasiąkniętej twoją bezsennością. Kolejne szarpnięcie - w gwałtownym spazmie rzucasz się w półmroku. Przyspieszone tętno i dezorientacja niezawodnie nadciągają chwilę po tym, jak poderwało twoimi kończynami, wygięło tułów. Przestrzeń wypełnia śródnocny ryk silnika, jęczącego i stękającego bez szansy na odpoczynek. Ignoruje on bliźnich, ostro mieszając swoje jestestwo z tlenem w naszych płucach i decybelach wibrujących wskroś ciała.

Spada kolejne nadgryzione, niedojrzałe liczi. Uderza z impetem głośno o dach. Nad nim natomiast trwa kakofonia dartych kotów i rzezi zielonych niewiniątek.

Nic z tego nie widzisz. Obraz malują ci jedynie dźwięki wypełniające zasypianie.

Tak wiele ostrych szpiców i krawędzi wżera się w uwagę, nie pomne na odbiorcę.

Nie słyszysz tych zatopionych w tolerancji drażliwego szumu. Nie słyszysz jaszczurek krążących koło ucha i rozrzuconych kończyn. Białokremowych ścianołazów w poszukiwaniu bezszelestnych stworzeń mieszkających w pęknięciach i ciasnych przestrzeniach wokół legowiska.

Wyłączasz się. Snujesz ciałem pod wiatr chmury treści ze środka.

Siedzisz cicho, mechanicznie przebierasz grzyby. Czyścisz je i obierasz. Nóż skrobie to suchą, to śluzowatą powierzchnię. Pozbywasz się źdźbeł traw, przyklejonych liści, leśnych pasażerów między kapeluszami. Nic nie mówisz. Wewnątrz też monolog przycichł. Chłoniesz otoczenie. Odpowiadasz apatią, znieczuleniem. Słabość. Nie masz sił by wydać jakiś dźwięk. Ani chrząknięcia, ani nawet szeptu.

Jedyne, co robisz, to przebierasz grzyby.

Sczerniałe już, klejące się palce wycierasz w ręcznik na kolanie. Zostawiasz śluz, którego to kolejne warstwy zaraz na nowo pokryją opuszki i wejdą pod paznokcie. Ocierasz dłonie o siebie. Szukasz frykcji.

Powinieneś trwać, odczuwać to zmysłami.

Powinieneś celebrować uważność, zanurzając się w zwyczajność procesu.

Jak w „Traktacie o łuskaniu fasoli” Myśliwskiego. Tylko bez reminiscencji. Niczego nie uświadczasz.

A jednak. Tylko czasem, zerkając na zegarek, przenosisz się o znaczną, niedookreśloną, liczbę minut.

Rośnie góra grzybów i rośnie dystans od twoich dłoni. Kleją się do siebie, do noża i do zbiorów. Czarne, śliskie palce. Z każdym ruchem coraz wprawniejsze bezwiednie działają za gęstą mgłą melasy bezczłowieczej.

Ociekasz śluzem. Wrastasz we wszelaką parszywość, budując grzybnię połączeń niedostrzegalnych na powierzchni. Wyzierasz spod ściółki, z myślą, czy to dziś cię ktoś zabierze ze sobą do domu. Przygarnie. Nożem wykroi zarobaczone części, przekąski ślimaków. Otrzepie z kurzu i igieł.

Albo stwierdzi, że wierzchnią skórę zedrzeć należy. Gumowatą pokrywę kapelusza, wraz z całym syfem, podważyć nożem. Oskrobać nóżkę do białego korzenia.

Prosisz. Niech tak będzie.

Z każdym ruchem palców, które barwisz na czarno, niech usuwa naleciałości i ślady po dzikim środowisku leśnym. Niech zdziera wspomnienie gleby przykrytej listowiem i soków płynących weń, między nitkami organizmu, którego byliśmy częścią.

Wyruszyłeś w las, człowiecze. Znalazłeś mnie i wyrwałeś z habitatu. Czekaliśmy na ciebie, trawiąc i rozkładając - jak pasożyt, organizm, zbawiciel. Teraz jestem twój.

Zapraszasz mnie do siebie, do domu.

Kładziesz w rzędzie, razem z innymi.

Lub rzucasz w skotłowanie, łamiąc nasze ciała.

Podlegle czekał będę na twój werdykt. Czy wystarczająco ładny będę? Godny przerobienia i obrobienia? Czy konieczne będzie wykrawanie i odrzucanie? Zaakceptujesz mnie w mojej obecnej formie? Czy kolejny raz potraktujesz ostrzem, przerywając błony i wiązania chitynowe? Zrań, zniszcz, zmień mą formę.

Wszystko, żebyś mnie żuł. Żebym mógł zamieszkać w tobie. Zniekształcony i okaleczony na rzecz apetycznej atrakcyjności.

Już nie będziesz mieć czarnych palców i śluzu. Już dawno zapomnimy o robakach, ściółce i ślimakach.

Zespolimy się na chwilę.

Tak, jak zespolony byłem, zanim mnie wyrwałeś, człowiecze.

Pozwól mi więc.

Poczuć twój język, gardło, przełyk. Twój kwas i śluz.

Pozwól mi zamieszkać w sobie.

Wchłaniaj mnie świadomie. Wciskaj ślinę między cięcia.

Bo to nie tylko

wieczorne przebieranie grzybów.

Subscribe now

Noc. Ciepło. Biegniesz. Kluczysz po uliczkach osiedla domów, w których murach najwyżej gościem w myślach będziesz. Skupiasz się na stopach, kostkach i kolanach. Byle równo, byle prosto, byle w rytm oddechu. Przesz przed siebie. Oba kąty oka rejestrują blaski i łuny cudzego życia gdzieś za przęsłami i murami ogrodzeń.

Mijasz je, uciekając od ciepłych poświat i mitu przyjaznego ogniska wszechobecnej wspólnoty. Po krawędzi plastra miodu komórek społecznych, depersonalizujesz się, kontynuując pęd bez uznania przynależności bytu.

Dziś nie jesteś wewnątrz. Dziś nie obserwujesz z dystansu.

Stawiasz stopy, regularnie czując kolejne to punktu nacisku gruntu. Równasz rytm i oddech. Płyniesz. Celebrujesz lot pomiędzy zbiorem światów i życiorysów. Robi się bardzo ciasno i bardzo ciemno. Horyzont zawęża się do samego konceptu i aktu pędu. Już nie wiesz którędy i jak. Nie znasz już otoczenia, swoich stóp i płynnych wdechów. Znasz wyłącznie jedną rzeczywistość, którą obejmujesz jedną myślą i uczuciem.

Biegniesz wobec niczego i nikogo, wewnątrz małego świata, którego prawie nie ma, w którym nikogo nie ma.

Prowadzisz rozmowę między samotnością, a osamotnieniem.

Od autora:

W języku angielskim owe rozróżnienie jest lepiej zaznaczone - poprzez “loneliness” oraz “solitude”.

Te pierwsze oznacza osamotnienie w wyniku braku ludzi wokoło - słowo posiadające negatywne konotacje znaczeniowe. Przeciwstawnym słowem jest właśnie “solitude”, którego bycie osamotnionym jest bliższe uczuciu pozytywnemu - celebracji i spokoju idącemu z braku ludzkich istot wokoło. To czas, gdy przebywamy sam na sam ze sobą - daje nam to wytchnienie i regenerację. Loneliness mówi o sytuacji, gdy potrzebujemy drugiej osoby (której nie ma).

Oba koncepty się oczywiście przeplatają - pobudzając dyskusję o rozumieniu samotności.

Gładka twa skóra, mlekiem i olejami zadbania. Słońcem muśnięta, by pigment do życia pobudzić. Falą barw wziera się między piegi i pieprzyki. Różowiejąc, osiąga ona brązy, falami rezygnując z bieli. Chwyta mieszki włosowe, przejmując barwy prym.

Gładka twa skóra, emanuje aromatem. Wypełnia, przy zeń rozwartych ustach i nozdrzach, powidokiem siebie przestrzeń. Rylcem oksytocyn kłuje w tył gardła, zastępując sobą tlen.

Krztuszę się. Wtulam w materiał twarz, szukając cząstek w pościeli, w ubraniach, pod paznokciami palców zaciśniętych na prześcieradle.

Wiję się w febrze, w gorączce, skulony pośród mokrej plamy. Mój swąd, zmieszany z aromatem twojej skóry, nierozsądne części ciała kusi. Zdzieram się, ocieram i gubię zrogowaciałe płaty. Dygocząc, rozwarstwiam się, mieszając wylinkę z ostatkiem wdechu perfumy.

Gładka twa skóra, rozwierając lekko dłoń. Tam, w prześwicie bladych warstw, wędrujesz sinością żył. Pulsujesz, chłepcząc złakniona tlen. Głód. Przyglądam się zachłannie.

Syk. Suche usta, pierw z obawą, między miękkimi bruzdami zgięć. Czekają, nim opadną na błądzące wyrazy czucia i kolejne wspomnienia muśnięcia - jak powiew - liźnięcia. Czekają, aż zaczną gryźć.

Mruczymy nisko, głęboko. Drżymy i pokrywamy się dreszczem, gdy opuszki i papilarne linie wyginają się leniwie, badając fakturę i napięcie. Coraz szybciej, coraz mocniej, mierzę puls i jego rytm.

Gładzę kark. Patrzę na swe dłonie. Twardą skorupę wierchu. Zniszczone, obite ciosami w ścianę i kość. Ze skrzypiącym zgięciem stawów, sypiącym się naskórkiem. Intruzi w pięknym świecie.

Chcę otulić, uratować te pustkowie, uniknąć kolejnych krzywd. Chcę złagodzić i odżywić pękającą glebę stepu. Wiem już, czego chcę.

Albo chociaż chciałbym.

Bo patrzę na wnętrze swych dłoni, do delikatności niezdolne. Spracowany odcisk grubiański, paznokciami i zębami zrywany. Liczę każdą wypustkę, wiodąc palcem po każdym kolejnym twardym wyboju, trąc po każdym kolejnym strzępie. Miarkuję strupy tak już dobrze mi znane. Szpony orzące twoją gładką skórę.

Rozerwę cię. Zedrę skalp. Potem coraz to kolejne płaty.

Twa skóra już nigdy nie będzie gładka.

Czytaj więcej:

Jak opisać poetykę 
Klapka skórzanego?
Rzuconego z wody, w stronę brzegu. 
Mrugasz, błysk wzburzonej piany, odbił się
W tle krzyczą "Daniel!"
Klapek leży w ciemnym piachu, 
Obmywa go fala
Aż uczynna dłoń kobieca
Nie użyczy mu podrzutki

Dwie kaczki przez plażę przebiegły. 
Kolejna to już z par pływających przy brzegu.
Rozmawiam z nimi poprzez szum fal. 
Krzyki ludzkie, ich zabawy wokoło 
Osadzają mnie w rzeczywistości. 
Lęki w sercu pchają by wciąż coś wylewać na papier.
A ja siedzę na ławce, na plaży. 
A ja siedzę głęboko, gdzieś indziej. 
Rejestruję, 
Niekoniecznie jestem.
Niezmiennie fascynuje mnie to, 
Jak na owym papierze powstają słowa spod długopisu.
Że nie wiem, co pomyślę, zanim tego nie napiszę. 
Zanim nie wyłowię wędką tuszu myśli z tej chaotycznej zupy. 
	Nadchodzi deszcz.
Gdy piszę, nie czuję tego stresu w sercu. 
Uwalnia mnie, nadaje spokój. 
Nawet jak tymczasowy. 
Nawet jak tylko opisuje kamyk z plaży 
w notesie kieszonkowym. 

***

Po prostu jesteś. 
Ćwiczysz bycie obecnym. 
Mimo, że zewnątrz cię otacza, 
Jak teraz fale, ludzie, krzyki,

Ty jesteś w sobie. 
Bierzesz łopatkę i zmiotkę. 
Sprzątasz. 
Układasz. 
Robisz miejsce na kolejne rozterki. 

Jak opisać kamień z plaży,
podniesiony jeden z drugim? 
Jeden obły. Drugi ostry.
Jeden gładki, żółty, lekko chropowaty.
Drugi, suszona wołowina. 
Prążkowana czerwień z czernią.
Krawędzie, kąty, gładka faktura.
Macam je oba. 
Ważę i przebieram w dłoni. 
Drżę.
Przechodzą mnie ciarki
Doznawania 

Czytaj więcej:

Doman Network

O Sztokholmie, którego nie zrozumiałem

Slussen. Albo Slussenområdet. Śluza. Bariera między Mälaren i Morzem Bałtyckim. Również pierwsza stacja metra (znowu to metro!) otwierająca południowy Sztokholm. Jeszcze widać Pałac Królewski na wyspie, do której dąży tak dużo mostów. Jeszcze widać elewacje kamienic, które konfliktu 200 lat nie oglądały. I muzeum z polskim Renesansem. Jeszcze niby-centr…

Read more

2 years ago · 1 like · Michał Domański

Poniższy tekst jest nawiązaniem do poprzedniego o Wielkim Człowieku, który polecam przeczytać przed dalszą lekturą. Możecie go znaleźć pod tym linkiem.

Berlin Flughafen, 12:18

3:30. Wstajesz, żeby w południe zasiąść z kawą na lotnisku. Setki kilometrów za tobą -dopiero połowa drogi, zaczynają cię boleć stawy i mięśnie. W porządku, absolutnie ci to nie przeszkadza. Trwasz, przebywając kilometry i minione godziny. To czas, który w innych warunkach chcesz nazwać straconym. A jednak – to właśnie tu daje ci on przestrzeń. Wyjmuje z kontekstu. Rozwija istniejąc poza schematem.

Twoje parcie do optymalizacji i pogoń za efektywnością, która ma służyć jako jakiś twój walidator, zderzają się ze swobodą i poczuciem wolności. Ze samostanowieniem się. Odłsaniasz zabierane sobie przestrzenie myśli i lektury, które tak mocno cię rozwijają. Pole widzenia rozszerza się.

Dlatego z uśmiechem patrzysz przez okno pociągu i oglądasz niemiecką wieś. Dlatego wsłuchujesz się w otoczenie, a nie słuchawki. Odkrywasz nowy widok, nowy świat i dźwięki. Pozwalasz mózgowi wędrować. Wiele rzeczy ucieka lub rwie się w pewnej części. Właśnie to ci pozwala odciążyć się.

Masz świadomość płynących strumieni, lecz bez dokładnego rejestru. Równoległych procesów: świadomych i tych mniej. Nie jest to jednak po prostu strumień. Myśli owe nawet czasem pchają cię do decyzji i zmiany stanów emocjonalnych. Zdają się więc ważne. Pewnie część z nich - te bardziej wpływowe - powinno się rejestrować proaktywnie, hołdować mitowi świadomych wyborów. Lecz nie teraz. Obecnie przeglądasz i odkrywasz refleksyjnie, sięgając pamięcią i tworząc własną narrację oraz ciągi logiczne.

Wiesz, że dużo właśnie się rozważało, mnóstwo przeżywało. Jednak co to było? Nie wiesz.

Może (zawsze te może!) dlatego właśnie siedzisz i myślisz z papierem i długopisem. Daje to przestrzeń do rejestru, dowód procesów dziejących się tam, w środku. Ubiera w słowa rzeczy i przeżycia nienazwane. Taka chyba po części rola sztuki, czyż nie?

Dlatego dalej ślesz pochwałę podróży i każdej tożsamej jej czynności, która niesie nas poza kontekts. To nie jest angielskie 'commute' - dojeżdżanie. O nie. Idziemy w świat oraz przez światy. Pozwalamy sobie na eksplorację, nie omijanie tychże.

Pisanie w podróży to rejestr przeżyć i świadectw przemian zachodzących w nas. To możliwość odbicia się od tego, co nazwane. Bo to, co nazywamy, staje się nam bliższe - na dobre i złe.

Wobec nazwanego bytu możemy podjąć sensowniejsze akcje. W przeciwieństwie do efemerycznych odczuć i miotania się między głową, światem zewnętrznym, a sercem.

To może wrócimy więc do opowieści o tym, co powiedział ci Wielki Człowiek?

Bo dokąd chcesz dotrzeć z tą historią? W sumie wiesz.

Którędy przeprowadzić czytelnika? Jeszcze się zastanawiasz.

Pierwotny zryw literacki, w stronę wartkiej przypowieści wytraca swą energię pomiędzy dialogami z Wielkim Człowiekiem - zarówno tymi historycznymi w literze opowieści, jak i w rezonowaniu z samym aparatem pojęciowym. Bo rozmawiasz z nim na porządku dziennym.

Twój własny Pan Cogito.

Pragniesz dostarczyć puentę, mimo, że już sam koncept, wraz z wewnętrznym dyskursem, przerosły przestrzeń tych liter. Bo gdzie zawiodły nas rozważania o Wielkim Człowieku? Urwaliśmy narrację dążącą do zakończenia, tonąc w dywagacjach. Rozwijając się w wątkach, gubimy oś historii, rdzeń na którym mieliśmy budować.

Czy Wielki Człowiek pozwoliłby na utratę celu z oczu?

A chcieliśmy jedynie poznać źródło wstrząsu oraz uformowania siebie w przyszłości. Powód godzenia się z tak wieloma bodźcami zachęcającymi do reakcji. Oraz dlaczego czasem pojawia się w tobie ten dziwaczny ktoś. Ten człowieczek pchający ku poczuciu niewystarczalności.

Wracasz więc do tego dnia.

Gdy siedzisz w salonie z Wielkim Człowiekiem, stale obserwujesz otoczenie. Korzystasz aktywnie ze swego daru (i przypadłości) wszechaktywnej percepcji przestrzennej. Widzisz wszędzie rzędy ksiąg, czasopism, czy też map i rękopisów. Podróżujesz przez korytarze i pomieszczenia Jego domu, podziwiając ile tu literatury. Istna nowa Biblioteka Aleksandryjska.

Każda ściana i wolna przestrzeń pokryta jest półkami z książkami. Na szafkach leżą książki. Tak samo, jak na stolikach, parapetach, w reklamówkach, torbach i pudłach. Zdawały się obejmować przestrzeń i dyktować sobą zbudowaną tu atmosferę. Z tytułami począwszy od antyku, przez traktaty, komiksy i klasyki, aż po futurystyczne wizje fantazji autorów ostatnich stu lat. W skrócie - było tu wszystko. Gdzie wzrokiem nie sięgnąć, kolejny grzbiet łapał uwagę i zachęcał do sięgnięcia.

Pobudzało to wyobraźnię. Chcesz zanurzyć się między celulozowe stronice, wodzić wzrokiem i palcami po nich, chłonąc wiedzę. Chłonąć pierwiastki, które z pewnością przełożyły się na obecną formę Wielkiego Człowieka. Jak tylko poznasz to wszystko, co On, i będziesz mieć do tego komfortową przestrzeń, by przemyśleć wszystko co tu jest zawarte, z pewnością będziesz już o krok bliżej do wielkości. Rozgorączkowane ego nie potrafi usiedzieć w miejscu.

Zaczynasz więc pytać gorączkowo, półświadomie rejestrując przesuwające się po jego twarzy smugi słońca i ekspresji. Chcesz wiedzieć, jak udało mu się zebrać tak wielkie zasoby i przetrawić tak różnorodną tematykę. Czy ma opinię na każdy temat tu zawarty? Czy wiedział, które fragmenty z tych wszystkich są najważniejsze?

Pytasz więc go, czy każda książka tu zebrana została już przez niego przeczytana. Zakładając oczywiście, że tak własnie jest.

Ten, lecz, rzekł "bynajmniej".

Och.

I jak wybitnie i celnie uderza cię ta wypowiedź! Jak wielce poruszyła w głębi serca. Nadała nowy kierunek, rozbudzając i do wzrostu zachęcając pewną na wpół uśpioną cząsteczkę osobowości w tobie. Jednocześnie, przyniosła również wyzwania budzące lęki i stres - pochodne twojego braku dojrzałości w owym czasie, by w pełni zintegrować lekcję zeń płynącą.

Od tamtej pory jesteś innym człowiekiem. Pchanym mniej pychą, a bardziej głodem. Łaknieniem, którego założeniem jest dobroć - lecz które potrafi cię przytłoczyć. Paradoks wyboru i dostępności. Od czego zacząć, kiedy już wystarczy?

Tego już Wielki Człowiek ci nie powiedział. Pozostawił to tobie do wypracowania. Twoja praca domowa.

Wędrujesz więc teraz wzrokiem i myślami po swoich stertach książek i treściach do poznania. Ekscytujesz się wizją poznania kolejnych historii, czy też pojęć - czerpania z przeżyć innych. Czujesz też panikę i blokadę decyzyjną. Przesz do przodu, sięgając spojrzeniem wzdłuż rzędów nęcących twój umysł literami.

Dużo tego.

Dlaczego nie pozwoliłeś mi utonąć i popłynąć z nurtem?

Nie wiesz, po co teraz sięgnąć. Gubisz się w kolejności, w jakiej konsumpcja powinna przebiegać. Szczerze pragniesz objąć to wszystko, mimo, że przez palce przecieka.

Wielki Człowiek nadał kierunek temu, w którą stronę zaczynasz podążać. Jednak to już od ciebie zależy, w jaki sposób nadasz sens przeżywanemu światu, jaki wypracujesz model pracy z rzeczywistością.

Właśnie dlatego piszesz.

Lotnisko, 10:45

Drzemka, pobudka. Dwie poranne kawy pobudziwszy jelita, rozeszły się już po kościach. Pozostał spokojny marazm i usypiający szum podróży. Rzucanie ciałem po różnych zakamarkach Ziemi. Wysyłanie ducha przez galaktyki.

Wraz ze spakowaniem plecaka po raz pierwszy (a może wcześniej?), udało ci się wyruszyć na przygodę niekoniecznie opisaniu podlegającą. Zarówno forma fizyczna, jak i sama świadomość uległy pływom toku nieokreślonych i nienazwanych treści gdzieś pomiędzy. Uległy temu, czego nie jesteśmy w stanie stworzyć w obszarze tych kartek. Wiesz, że istnieją - lecz są niepoliczalne, wszechobecnie wypełniające.

Dlatego właśnie, wraca ku tobie ta koncepcja bycia widzem teatru świadomości. Siedzisz w fotelu, daleko, na widowni tyłu czaszki za oczami. Tylko, że oglądany spektakl nie zawsze jest w pełni zrozumiały. Do tego, jak na złość, nigdzie nie widzisz ulotki, czy kogoś, kto wytłumaczyłby zamysł oglądanej sztuki.

Jednocześnie, urok hiperaktywnego mózgu przyciąga twoje serce. Jest atrakcyjny, jest uzależniający. Im dalej, głębiej i mocniej zanurzasz swe członki w strumieniu myśli niekoniecznie rejestrowanych, tym bardziej zewnątrz twoje wchodzi w rezonans ze środkiem. Ręce pochwytują fizyczne treści i twory, konsumując informację z dotyku - faktur, temperatur, czy składów. Im więcej dotykasz, tym wiecej rejestrujesz. Z czasem i wibracje przedmiotów, czy też ich historię zmian. Wodzisz palcem i sprawdzasz jak pulsująca tętnica, przyłożona do materii, rozmawia przez ciebie ze światem.

Wtedy to właśnie, świadome czyny emergentne z pierwotnej zupy nieświadomości, stają się bezwiedne. Wypalasz w zachowaniu swym praktyki uprzednio nakierowane na bycie aktywnymi - a obecnie wracające do strumienia instynktowności. Z tą różnicą, że teraz już są nazwane i określone w tym całym nurcie.

A gdy nazwiesz, uświadomisz, oraz zinternalizujesz, to głód się nasila. Poszerzasz Nazwane o kolejne zakresy spektrum. Bo jak fakturę, czy strukturę, odczuwa oko? Czy napięcie opuszka może stanowiśc podstawę doświadczenia?

W międzyczasie twoje dłonie nadal łowią w nieprzejrzystej toni. Co jeszcze nazwiesz? Jaką świeżą myśl obejmiesz, ukształtujesz i odłożysz na półkę odkrytych bytów?

Głód nie przestaje istnieć, gdy na chwilę go zaspokoisz. To już nieskończenie wryta w cykl życia siła przyrody. Na ile jesteś w stanie poskromić naturę?

Dlatego właśnie nie zawsze jesteś ze swoją obecnością na miejscu. Pływasz w pierwotnej zupie konceptów. Czy też, będąc na widowni, pozwalasz aktorowi się wykazać. Bo akurat jego akt jest ciekawy. Obejmujący zmienne wiadome, znane niewiadome, oraz nieznane niewiadome. Uwzględnia w swojej grze półkę z nazwami, proces łowienia, jak i ekosystem nieusystematyzowany pod taflą. Autopilot-samograj. Schizofrenia. Brak samokontroli. Wolność wyższego rzędu. Cierpienie jednostki - przedmiotu społeczeństwa.

Dlatego właśnie, pisanie jest dla ciebie procesem rozdzierania i układania. Refleksji. Unaocznienia strumienia, w którym trzymasz zanurzone członki.

Jedno jest pewne.

Piszesz, żeby myśleć. Myślisz procesem twórczym. Stwarzasz się wobec pisma.

Subscribe now

Powtarzałaś mi o trzymaniu standardów wobec siebie. Oddalałaś się od biurka z papierosem w ręku, zostawiając strużki babiego lata między nami.

Wąsko prowadziły mnie kroki od drzwi do twego biurka. Z pamięci wykrawam jedynie owy wytarty fragment podłogi.

Dużo książek miałaś. I pamiątek po mężu, czy też jego koniach. Mnóstwo książek i kartek zapisanych wokoło - tak, że gdzie byś fotela lub wersalki nie otworzyła, tam celuloza się wysypywała. Książek, jak u Wielkiego Człowieka.

A może to Ty byłaś Wielka.

Nie było u ciebie bardzo dużo światła. Nie było konieczności - jedynie lampka nad lekturą i notatkami. Wąska perspektywa skupienia.

Zapadła wszechogarniająca zimy czerń, gdy grzaliśmy się przy owej lampce i żarze papierosa. Nawet majowy dzień nie zmienił tego, opierając się na zewnętrznych ścianach, bez pozwolenia na ingerencję w procesy stwarzania.

Wszystko, by być bardziej papieskim, niż sam papież.

Stoisz pod drzwiami bardzo długie minuty, czekając na pozwolenie, by wejść. Utrzymujesz protokół i rygor, czasem przeklinając paranoje.

Pod tymi drzwiami trenujesz swoje zmysły. Przystanąwszy przy winklu zamykasz oczy, rozszerzając horyzont słuchu. Przejęciem napawają cię przytłumione bodźce, które ze wzmożoną intensywnością zaczynają do ciebie docierać, tworząc mapy dźwięku, puszczając dreszcz wzdłuż skóry. Wędrujesz nienamacalnym palcem doznań słuchowych po ulicach i zdarzeniach mniemanych.

Uczysz się swej własnej zawodności - i kierujących weń zmysłów.

Czy pomnisz zapach tej ulicy? A czekania z palcem czekającym nad przyciskiem domofonu? Dobijania się do świata, gdzie ci zależy być nad papieżem ponad.

Pomnisz wdzięczność i dumę - wynikłe z interakcji, umiejętności, dyskusji, czy historii. Pomnisz słowa formatywne.

I zostaniesz już, po śmierci,
Jako człowiek odrzucona. 
Twoja przestrzeń też zrównana.
Ino tylko tylko te święcenia przyszły. 

Pozostaje mi pamiętać
Chociaż słowa
Gdy ni światła - ni człowieka 
W formie pełnej przyjdzie spotkać.

Zamknę byt,
Wraz ze swym wspomnieniem, 
W papierosie, książce, zwrotach, 
I maksymie tej życiowej.

Żeby zawsze być papieskim
Znacznie bardziej,
Niż sam papież.

Jak opisać 
Mą potrzebę 
Przenoszenia życia
	w słowa
Gdy w przeżyciach
	żądnych liter
Najważniejsze jest
	pomiędzy

Czy zasadnym
	jest szukanie
Treści trzewi
	mych z żołądka
Gdy paznokciem
	chcę rozszarpać
Duchy w piersi
	mi siedzące

Chcesz pisać, pracować, uprawiać sztukę. 
Chcesz też medytować, odpoczywać, szukać przestrzeni na myśli i realizację kolejnych pasji. 
Chcesz otaczać się wiedzą i głodem tejże wiedzy, czynnościami i aktywnościami.
Pożerać, wprawiać w ruch, i tworzyć jednocześnie. Realizować i odnajdywać ducha stworzenia.
Wiesz przecież, że tak się nie da. Że gorączka trawi twe myśli i użyźnia błędne oczu wędrówki. 
Wiesz też, że można sobie z tym poradzić. Masz świadomość taktyk, praktyk, czy schematów.  
Problem w tym, że jesteś zachłanny. I nie kusi cię wizja naprawy.

Pytasz się - jak dużo tego wszystkiego zawdzięczasz Wielkiemu Człowiekowi? 
Ile ratunku z otchłani, a ile zrzucenia weń? 

Zszokowała cię odpowiedź

Prawie ci wypadł dyktafon z dłoni, gdy

Siedząc nad kartką przekreślasz coraz to kolejne linie zdań, próbując znaleźć te, które opowiedzą prawdę o tobie. Szukasz kombinacji liter i symboli wyrażających w sposób dobitny twój stan emocjonalny owego popołudnia. Przynajmniej w półprawdzie, ślizgając się po powierzchni, wzbudzając jednak zrozumienie wśród czytelników. Chcesz opisać, ubrać w słowa pragnienie bycia zrozumianym.

Bowiem tego dnia roboczego, daty pańskiej nie wspomnianej, w refleksach słońca wpadających przez okno za twoim prawym barkiem, słyszysz słowa burzące cały twój obraz z wyobrażeń wytworzony.

Więc to, co widzisz nie pomnikiem wielkości, a upomnieniem nieznaczności było.

I nim zbierzesz się w sobie i zaciśniesz palce na wysuwającym się z dłoni dyktafonie, kolejny cios - tym razem mówiący ci o swej własnej małostkowości. Niby drobnostka, drobinka strzepnięta dłonią, rzucany od niechcenia frazes.

Jakim cudem tyle pychy i ślepoty w tobie było?

Właśnie przez tę swobodę, tym bardziej cios jego rżnie głęboko w bruzdach, kauteryzując poruszeniem; formując w słowa blizny. A to wszystko, siedząc wygodnie w fotelu.

Siedzicie oboje. On mówi, ty pytasz i nagrywasz.

Prawym okiem rejestrujesz refleksy szyby nad prawym barkiem, który w dół schodząc, w dłoń z dyktafonem się zmienia. Z wciśniętym przyciskiem nagrywania i przyciętymi paznokciami. Tyle na razie z twojego ciała zostało, gdy przed tobą, pod lekkim kątem, wysnuwając w twoją stronę lewe ramię starcze, siedzi Wielki Człowiek, który od niechcenia mową burzy świat.

Wręcz żałośnie standardowo zaczęła się ta historia twoja, jedna z tych pamiętnych a niepozornych. Telefon, zlecenie, zwyczajny zarobek w niestandardowym otoczeniu. Prosta sprawa - jest Wielki Człowiek. Nawet Go znasz i podziwiasz. Dostał on nagrody, został doceniony. Światły i godziwy.

Dokładnie tego Człowieka masz szansę przepytać. Wywiad zrobić w sensie. Z dyktafonem i notesem - a jak się postarasz i dogadasz, to nawet u Niego w domu, poznając Go intymnie. W jego żałośnie standardowym wiejskim budynku z drewna, do którego tak wielu z nas aspiruje.

Piękny jest jest ten domek. Widzisz leniwe niedziele i zimowe wieczory przy kominku. Masz nadzieję, że kiedyś i tobie uda się w takim zamieszkać. Nawet gdy nigdy nie będziesz Wielką Osobą. Żeby przynajmniej na starość - preferując wcześniejsze daty jednak.

Na to jednak nadejdzie jeszcze czas. A teraz: telefon, wywiad, kalendarz. Trzeba się przygotować, zebrać materiał, opracować źródła i naszkicować pytania. I to nie byle jakie! Stworzysz zestaw jakże błyskotliwych i paralelnych między sobą i życiorysem dociekliwości. Takich, które zostają w duszy tak mocno, jak słynne sentencje z historii.

Z wyjętymi poza rejestr obecności dniami i herbatą w plątaninie żył pomiędzy sercem, a mózgiem, objawiasz się przed sobą z dziką satysfakcją. To się nazywa eksperckość i osiąganie wyżyn kunsztu dziennikarskiego! Wielki Człowiek z pewnością doceni twą pracę badawczą i pytania, które usłyszy na otwarcie wątków wywiadu.

Mógł on wiele lat żyć i wiele rozmów udzielać - ale tu będzie inaczej. Nie zgoła, aby jaka to niespodziewalność się objawiła. Z pewnością nie taka, gdzie po pierwszej słów wymianie, notes się zamyka, dyktafon upada nietrzymany, a tobie tylko pozostaje wspominać ową chwilę jeszcze długie lata.

Nic takiego się nie zdarzy. Po to się właśnie tak dokładnie przygotowujesz.

Wielki Człowiek jest typem starszego inteligenta. Wielce szanowanego w kręgach bez medialnej ferii barw. Gdy mówił publicznie, ludzie słuchali i szanowali. Ze swoistą charakterystyczną akcentacją słów rezonował swoimi treściami z jestestwem zebranych słuchaczy. Może nawet poczynił jedno, czy kilka Wielkich Dzieł. W jakiś sposób w końcu zasłużył na te swoje miano. A jest on jednym z tych, którzy faktycznie zasłużyli.

Ah, być takim Wielkim Człowiekiem, mieć dom i autorstwo Wielkich Dzieł!

Ah, dobrodusznie burzyć pisarsko-dziennikarskie ego!

To właśnie przez niego teraz modlisz się o mądrość, a nie głód. Myślisz o życiu z bezgranicznym ssaniem wewnątrz twej powłoki ludzkiej, która mrozi nienasyceniem i karmi oczekiwaniem. Myślisz o odżywianiu się, stojąc obok.

Masz mu trochę za złe, że uświadomił cię o istnieniu tej przestrzeni niezagospodarowanej.

Chociaż na razie, to dopiero jesteś w pociągu. Notatki suną ci przed oczami, odciągając uwagę od coraz to mniej zurbanizowanego krajobrazu za oknem. Zastanawiasz się, czy nie ściągnąć zasłonki, tak by nie raziło cię poranne słońce. Termos z naparem delikatnie stukocze na stoliku, frustrując cię tym, że po nalaniu do kubka musisz chwilę odczekać na ostygnięcie. Bliska ci to koleżanka, niecierpliwość. Często ze sobą dyskutujecie i w scysje wchodzicie.

Dziś chyba jest jej dzień. A proszę bardzo, niech się wyszaleje - lepiej teraz, niż później.

Wielki Człowiek też podróżował. Swojego czasu wiele razy w wiele miejsc. Dawał swoim jestestwem świadectwo celebracji każdej wyprawy - tej mniejszej, jak i tej znacznej. Poświęcał on czas na dzienniki, notesy, oraz notatki na marginesach. Powiadają, że to one kształciły jego charakter, oko, oraz wiedzę.

Ty też podróżujesz - tym razem tylko pociągiem pod miasto. Niemniej, zdaje ci się to odpowiednio paralelnym doświadczeniem. Owijaniem stóp w onuce z zapisanych kartek. By wypełnić przyduże Jego buty, których wizja majaczy na horyzoncie twego ego.

Spoglądasz w notatki. Jesteście sobie pisani.

Gdy słońce przesunęło się, by zerknąć do wagonu z drugiej strony, rejestrujesz kwilenie dziecka. Kilku nawet. Wraz z ich opiekunów pogodnym uśmiechem, czy też umęczonym wzrokiem. Oni również są Wielcy. Chwilę doświadczasz ich świata.

I mimo płonnych starań by wytłumaczyć brak logiki, bardziej frustruje cię herbata w termosie, niż rosnący ryk wyrażający sprzeciw wobec skupienia. Mówisz sobie, że to już Jego odległy wpływ działający bezwiednie na ciebie.

Czy aby na pewno? Człowieku, istoto lubiąca spójne historie, które sama sobie opowiada. Ile opowieści dotychczas już takich się usłyszało? Ile punktów w przestrzeni umysłu i narracji historycznej połączyliśmy ze sobą tylko dlatego, że nam to pasowało i wydawało się sensowne?

A może dopiero teraz uświadamiasz sobie swój rozwój? I drogę, jaką udało się przejść?

W pokłosiu przemyśleń i dźwięków wokoło, zastanawiasz się, czy to cierpliwość, dar od Niego, czy instynkt rodzicielski. Czy dojrzałość personalna, czy zblazowanie i nihilizm.

Notujesz myśl w zeszycie, mając nadzieję, że jakoś ją poruszysz w nadchodzącej rozmowie.

Obawiasz się jednak, że już myślami wybiegasz za daleko. Już chcesz mieć Go dla siebie - olśnionego twoją osobą, chętnego unieść cię jestestwem swym na swój poziom.

To już nie wyprawa pociągiem podmiejskim by przeprowadzić klasyczny wywiad na zlecenie. Bynajmniej też nie codzienność dziennikarska.

Przecież to wszystko to preludium do redefinicji swego bytu nie tylko w oczach społecznych, czy zawodowych, ale i samej natury człowieka. Prolog do historii o odkrywaniu talentu i wspaniałej myśli podmiotu lirycznego przez jeszcze bardziej utalentowany i pełen myśli podmiot.

Co ciekawe - może jakiś pierwiastek prawdy nawet w tym wszystkim był.

Cóż takiego rzekł ci Człowiek?

Prom gdzieś na Bałtyku

Śpisz długo, choć nie do końca spokojnie. Aż ten balon rozpychający się wewnątrz czaszki lekko czuć. Napompowany i z uciekającym z wentyla powietrzem w dół szyi. Dający człowiekowi pewną lekkość i niepewność w zawieszeniu podróży. Unosisz świadomość w przestrzeni kajuty.

Suche oczy, spierzchnięte usta i język - poalkoholowa przypadłość filtrów powietrza zapewne. Nawet w płucach czujesz sucho, rozszerzając oskrzela w takt unoszenia i opadania fal.

Przeciągasz się, organizm wyczekuje kolejnej dawki kortyzolu. Wyczekujesz chłodu, dreszczy, kołatnięcia - a tu nic. Wstajesz więc, obmywasz twarz nie patrząc w lustro i błądzisz ręką w poszukiwaniu kofeiny. Trzymasz pion.

Szybki spacer po pokładzie - a przynajmniej najbliższej części wokoło. Obok trzaskają drzwi rozwarte przez półnagie, zaskoczone dziecko w porannych krzykach. Nie spodziewało się, że po wczorajszym placu biegów i harców może spacerować ktoś obcy.

Wychodzisz na otwartą przestrzeń orzeźwić się bryzą, zaczerpnąć bodźców pobudzenia. Zimno uderza cię w twarz, owija się wokół korpusu i wędruje wzdłuż kręgosłupa. Chwilę drżysz, zanim się przyzwyczaisz. Wstępny szok przemija, wzrok nabiera większej ostrości, a uszu dobiega cię nie szum, a muzyka powidoków dnia wczorajszego.

Dla niektórych bal wciąż trwa. W pełnym wietrze dzielnie tlą się papierosy, a krople deszczu i fal zwilżają buty, bibułki, i skulone ramiona. Zawieszony w czasie ten prom nie podlega prawom gruntu. Uśmiechasz się do uwarunkowanego kontekstu rutyny i niezmienności następstw towarzyskich spotkań dnia następnego.

Stoisz tak i obserwujesz mając na sobie tylko bluzę, kaptura nawet nie nałożysz. Skupiasz się na tych drobnych kropelkach na swej twarzy i czaszce. Na powietrzu omiatającym uszy. Analizujesz bryły i krzywizny mokrego pokładu, na których zakrzywia się wiatr. Krawędzie z czerni, brązu i bieli, odcinające się na pozornie monotonnym tle.

Jednak po chwili, gdy tak się przyglądasz, rzuca ci się w oko niejednorodność zachmurzonego nieba. Po prawej, między obłokami o różnej szarości - od lekkich cieni po węglowe grafity - prześwituje ci jasny błękit wiosenny. Im bardziej w lewo zerkasz, tym więcej żółci i pomarańczy ciepłych obserwujesz - przynajmniej oko grzejące - by w końcu przeszło w brąz, schowane pod morską ulewą w oddali. Krawędzi brak. Płynna swoboda gradientu.

Nie słyszysz morza. Do omiatanych wiatrem uszu dociera tylko miarowy szum silników i śpiewy w formule biesiadnej, akompaniowane kolejnymi moknącymi bibułkami. Masz pretekst, by wrócić do kajuty. Jeszcze bardziej oderwanej od kontekstu gruntu, czy dyktatury rzeczywistości wokół.

Wchodzisz. Siadasz. Piszesz.

Nad stolikiem, przy którym się rozsiadasz, jest lustro. Stolikiem małym i wąskim, więc i odbicie tuż przed tobą wyrasta. W przerwach, z długopisem w dłoni, przyglądasz się - uważniej, niż w trakcie porannej toalety. Dokładniej, niż przy zabawie aparatem.

Widzisz pierwsze zmarszczki pod oczami, tworzące linię odcięcia od dolnych powiek. Powiek oczu zmęczonych - patrząc po białkach - chociaż dziś rozwartych już szeroko. Widzisz niedoskonałości łuszczącej się skóry na czubku nosa, czy w tym zagłębieniu między policzkiem, a powieką. Wiesz gdzie, z prawej strony.

Obserwujesz powierzchnię twarzy, naciągniętą, o płytkowej strukturze. Bruzdy, dołki, i jasne włoski na tle jeszcze świeżych rumieńców. Odrastający zarost i łysinę pokrywającą się kolorem. W zadumę wpadasz.

Ileż to się dzieje na tej skórze!

Struktury geometryczne i linie biegnące w swojej logice. Historia odciśnięta, na którą nie zważasz. Nie dbasz? Nawet się nie przyjrzysz. Nawet tym niesfornym włoskom na twarzy, które odmawiają układania się razem, czy rosnącej kępce na dolnej wardze. Znasz tą całą asymetrię wzrostu i gęstości. A ile widzisz?

A ile znasz całą resztę? Odróżniające się kolorem policzki, które podkreślają wystające kości i poligon pod oczami. Wzburzone fale nad brwiami. Podbródek i dolny owal twarzy. Wypukłości po zewnętrznej stronie oczu, nachodzące na nie podczas uśmiechu. Długie rzęsy nad szerokimi źrenicami.

Uwagą dotykasz oblicza swego, zastanego. W dialog wchodzisz z obliczami minionymi. Nie stwarzasz się dziś wobec pisma. Dziś fizycznie dekomponujesz się strukturalnie. I zerkasz coraz głębiej, coraz dosadniej, ujmując w objęcie coraz to kolejne cząstki bytu lustrzanego.

Wtem, zbieżność. Rozlana twarz się kompresuje. Ściąga uwagę na powstałych wiele bruzd ściśniętych między owymi wystającymi kośćmi, a oczodołem. Opływających od nosa falą, aż po zewnętrzną krawędź owalu. Płyniesz uwagą wzdłuż żłobień. Gdzie jesteś?

Odpływasz myślami, sunąc przez morze. Kolejna fala ściąga cię do kajuty.

Ponownie skupiasz uwagę na oczach. Spostrzegasz szerszy plan istnień.

Flauta. Znikają bruzdy.

Rozwierasz twarz, zerkasz do środka.

Widzisz?

Kroczysz. Kolejny raz stąpasz ową asfaltową drogą bez pobocza - wzdłuż grani rzeki, której poziom systematycznie opada i pozostawia ci tylko mgliste wspomnienia potoku. Czasem zwolnisz, przyjrzysz się i wspomnisz. Zazwyczaj jednak - nieobecny wzrok po nadgryzionym erozją i bobrami brzegiem. Mijasz więc to wszystko. I obok nich przechodzisz. Kolejny krok w kolejnej dekadzie pozostawionych śladów.

Aż w końcu docierasz do rozległych i płaskich łąk - małego ewenementu w tym pofalowanym krajobrazie. Gdzie wzrokiem nie sięgnąć - wzgórza i wąwozy lessowe. Wszędzie, gdzie stąpasz - krok w górę lub w dół kierujesz. Wszędzie, tylko nie na tych terenach zalewowych. A przynajmniej kiedyś zalewowych. Dziś, nachyl się pierw, człowiecze, na tym moście nowym, w porośniętą rynnę dopatrując rzeki. A nuż dojrzysz.

Z biegiem lat, żwawym krokiem maszerujesz wciąż tym asfaltem starym - wzdłuż łąk, czy koryta. Niezmiennie. Wciąż te same widzisz niebo - z Mleczną Drogą, Pasem Oriona, Niedźwiedzicą. Linia wzgórz oraz Ich przyczółki wciąż te same. Zawsze w tym samym miejscu mijane. Zawsze cierpliwie się przyglądające. Przydrożne kapliczki i wypalone znicze.

Zmieniają się liście i ilość śniegu. Zmienia się też świat - twój w nim wzrok, myśl, i oddech. To z nosem przy ziemi i zatkanymi uszami, to slalomem rozdziawione usta w stronę gwiazd kierując. Wszystko płynie.

Inne są i bywały problemy, inne kałuże, które przeskakujesz. Nieważny rok, dzień, czy pogoda. Tak samo je mijasz i tak samo się odzywasz. A one tak samo reagują. Tak samo, zawsze stojące przy drodze. Zawsze obserwujące, co robisz. Bez zbędnych komentarzy, czy spojrzeń. Bez ofukania i poczucia wstydu. Bez oczekiwań.

Kroczysz więc. Najpierw z niepewnością i poczuciem spełnianego grzechu. Potem obojętnie, nonszalanckim półsłówkiem - a z czasem i z uwagą i podniesionym wzrokiem. Rozmawiasz. Powtarzasz wykoncypowane zwroty - mantry rozłożone ponad dni, na lata. Formy słów kołatających tyle w twojej głowie, układanych w trasie wciąż na nowo.

Nawet, gdy pieniądze się pojawiły. Nawet, gdy któraś więcej uwagi od kogoś dostała, czy na zdrowiu podupadła; tak samo je mijasz.

Nawet, gdy i tobie pieniądze się pojawiły, zniknęły, przestały mieć znaczenie. Nawet, gdy w uniesieniu, czy rozpaczy - całej gamie przeżyć kotłujących się przez lata; tak samo je mijasz.

Nieważne, co z tobą, czy też co z nimi. Mijacie się i rozmawiacie. Jesteście chwilę dla siebie, w chwilach zapomnienia przez resztę świata.

I to dla nich kultywujesz zawołanie, wykoncypowane przez dekady.

A jednak, mimo dekad przeminiętych, nigdy na głos nie wypowiesz. Nigdy dźwiękiem ich istnienia - oraz darem swej kreacji - nie obdarzysz ich uznaniem. Mimo to, się nie obrażą. Dalej będą oglądały. Przy korycie rzeki, łące, wzgórzu, cicho na ciebie czekały.

Trzy kapliczki, z krzyżem, zniczem. Trzy przestoju punkty drogi. W różnych stanach zapomnienia, odzyskują farby płaszcz. Tak czuwały nad twą drogą, od najmłodszych pieszych lat. Butwiejące drewno krzyża, odłażący stary tynk.

A szacunek się należy! Bo Pascala zakład znasz.
Błogosławisz te przeprawy, powtarzając mantry swe. 

Wzdłuż asfaltu, łąki, rzeki. Podziwiając Wielki Wóz. 

Tylko.

Pierwsze budzą dywagacje - i rozterki filozofii. 
Trzy kapliczki na uboczu. 
Wzdłuż asfaltu, rzeki, łąk. 
Przez dekady cię pilnują - tyle wymieniacie słów. 

Wdzięczny jesteś wczesnym bodźcom twych rozważań z filozofią. Z myślą twoją, niezbyt sforną, podważając konwenanse. Bo kto winien te peany na cześć swoją dostać w dłonie? Ten, kto na to zasługuje - mówi dyplomata w tobie. Że nie tobie to określać, nawet jak to krzyże patrzą.

Więc niech będzie pochwalony 
Ten, kto w chwale być powinien
A gdy miniesz ty kapliczkę
Wzdłuż asfaltu, traw, czy rzek
Wspomnij me dekady myśli 
I pogadaj sobie z nią. 

17.11.2024

Siedzisz na kanapie, przed tobą gołe kolana. Jasne włoski niesfornie rosnące, pod nimi skóra. Nieregularna, chropowata - sprawdzasz palcem, upewniając się. Za kolanami - biała ściana.

Wtem, dotyka cię ten absurd perspektywy ukazujący kikut zamiast nogi. I palce dłoni na zeszycie też są absurdalne. Rzekomo twoje, myślą nimi poruszasz, myślą kierujesz je do pisania. Na wszelki wypadek sprawdzasz - przesuwasz kciuk po papierze. Zginasz. Niby twój. Ucho muska ci ten rwany szum skóry ocierającej się o papier. Długopis słyszysz dopiero, jak się skupisz. A tak - jakoś ginie. Absurd. Czy jest on sam sobie? Czy w uznaniu się stwarza?

Chichot przechodzi przez ciebie, chociaż ni mięsień jeden, ni wdech żaden tego nie zdradzi. Uśmiechnął się ten-tam, w środku. Do tego na zewnątrz, czy do siebie? Prycha z tego, że o białej ścianie miało być. I o praniu rozwieszonym na krzesłach. O części tej prozy wzgardzonej.

Stwarzasz się więc wobec ściany. Tej białej wspomnianej. Z dziurką i haczykiem na obraz zdjęty. Stwarzasz się wobec bawełny i syntetyków wokół. Wobec założonej nogi i presji kanapy na plecy i pośladki. Szarpiesz się, wyciągając przez nos, przez gardło, skupienie wewnętrzne. By stwarzać się ze środka, wobec ściany, a nie wyłącznie w oparciu o skórę, która zaswędziała. Podrapiesz - jest na miejscu. Absurdalne.

Bo w owym wyniku zasiadasz w widowni. Punkcie obserwacyjnym wewnątrz i zewnątrz. Przyglądasz się jednak wyplutej flegmie raczej, wynikowi procesów trawiennych, niż czystemu pierwiastkowi stworzenia.

Zapominasz oddychać - weź głębszy oddech. Znowu ściana znikła, swędzące udo odpłynęło na peryferia. Lunatykujesz na jawie. W onirycznym anturażu rozmywają ci się krawędzie, a dźwięki fluktuują. Trzasnęło przewrócenie kartki. Cierpnie ci skóra. Dlaczego było to takie głośne, by po chwili zlać się z pulsującą, nieokreśloną całością?

Czujesz? Nie. Płyniesz. Nie doznajesz, upijasz się. Absurd to, co piszesz. Gdzie jesteś z tymi nieobecnymi oczami i głuchotą, która maleje przy uświadamianiu sobie jej? Gdzie jesteś między hukiem przewracanych kart?

Zmarszczysz brwi, mrugniesz. Kiedy ostatnio mrugnąłeś? Chyba dawno, czujesz pieczenie i suchość. I serię przypływów i odpływów. Świadomej rejestracji peryferyjnej i zatracania się. Razem z tym głębszym oddechem, który rozświetla. Karmi myśl, że nawet liter nie widzisz przez owe rozmazane krawędzie. Nawet nie pilnujesz kształtu, tylko dajesz ujście.

Spojrzysz w lustro. Przelotnie, nie przyglądając się. Przestraszysz się, mogąc nie poznać odbicia - czy też uznając je za absurdalne. Niby ręce, głowa, korpus twoje. Ale przecież teraz ich nie masz. Są nieistotne wobec kartki i pisma. 

Masz na względzie zatracenie, pamiętając, że wszystko miało być wobec białej ściany i prania na krześle. Miało być o prozie życia. A tu szarpanie z gardła, które miało stawiać wewnątrz na przeciwko muru, wciągnęło nie tylko rękę po łokieć, lecz i jestestwo całe. Strumieniujesz i odpływasz, nie widząc linii brzegowej, gdzie te fale nadchodziły i cofały się, zabierając ziarenka piasku świadomości. Jesteś na wodzie, prąd kieruje. Kiedy ostatni raz ślinę przełknąłeś? Nie wiesz, absurdalna to czynność się już wydaje. Jak to się robiło? Po co?

Kontekst nie wyciąga cię na zewnątrz. Pochłania cię introspekcja. Czy to czas już krzyknąć sile woli, że nadszedł czas kończyć? Mrugaj. Przełknij. Odetchnij. Uratuj się od siebie. Pstrykasz długopisem, głośno przewracasz kartkę. Nie możesz. Strach, czy podświadomości jeszcze nie wypluwasz? Czy powrót do bycia skórą wobec ściany nie napawa wewnątrz entuzjazmem?

Późno już, ruchy wolniejsze. Oderwało te pisanie od innych bieżni palcowo-myślowych. Pijany swą własną myślą możesz się zacznąć zastanawiać, gdzie jesteś. W świecie, od którego dysocjujesz? W umyśle, który zdaje ci się, że obserwujesz? Czy wewnątrz tej pulpy celulozowej i tuszu? Czyż nie skłaniałbyś się ku temu ostatniemu przypadkiem? Że najbardziej tobą nie jest myśl, wewnątrz, czy skóra, a właśnie atrament nadający tej przedziwnej strukturze dłoni stwarzać się na bieżąco. Teraz właśnie jesteś tutaj, emergentny wobec liter.

Twoje oczy spoglądają w lustro formujące twój właściwy obraz zewnątrz. Tam, gdzie wobec srebra kręgosłup krzywy, przymknięte oczy i padające światło na skroń. Pytanie o obecność i uznanie owej formy. 

Och nie, teraz wciągnął cię do środka pęd - czy też pływ, wejście w zanurzenie. Teraz jesteś wyłącznie tuszem na papierze, któremu wewnątrz i zewnątrz usługują, realizując bezcielesny cykl samostwarzania. Tyle, co jakiś czas rejestrujesz zewnątrz organizmu, czy wewnątrz myśli.

Mrugnij, weź ten cholerny oddech. Może i absurdalne, ale sługa musi żyć, by świadczyć swemu panu.

I dopiero teraz przechodzimy z absurdu do rzeczy które przerażają. Akt stworzenia wobec efemeryczności i pustki. Bez relacji zależnych i wynikowych. Ludzka Czysta Forma witkiewiczowska.

Mocniejsze uderzenie w zeszyt. Pojedynczy rejestr bytu.

Idź spać. Czujesz, że słabniesz. Ciesz się, że przez chwilę zaistniejesz. Myśląc pierw, że to będzie wobec ściany. Białej ściany z otworem i haczykiem na obraz, wobec których miałeś być obecny.

Psikus. Nie ma integracji. Rozszczepienie, poczucie absurdu i terroryzm tuszu nad mięsem, czy duchem.

Wracaj do ciała, palców, mycia zębów. Wracaj do słuchu i oddechu.

Zastanów się jednak najpierw, jak w ogóle przestać, wyjsć z procesu. Wchłonąć się i zintegrować. Postawić przed sobą zewnątrz, wewnątrz, oraz wobec. To dopiero jest absurdalne, co nie? Znowu się chichot gdzieś w środku niesie.

Przez te chwile zatracenia, istniejesz wobec kartki. Wobec czystego aktu stworzenia i absurdu z nim związanego. Między refleksjami zebranymi i syntezami myśli cudzych, szukając owej przestrzeni inherentnie twojej i tobie właściwej. 

Czas być brutalnym, może siłowo się uda. Szarpniesz się, chwycisz i wyłowisz ze strumienia. Spojrzysz na swoją osobę, wierzgającą się, uczącą oddychać na nowo. Poczekasz, aż się uspokoisz.

Odpocznij, przetraw te czyste istnienie.

Przed tobą biała ściana z otworem i haczykiem na obraz. Wokoło ciebie pranie rozwieszone na krzesłach. W dłoniach trzymasz zamknięty zeszyt. Czas spać.

Kolejny fragment przemyśleń z jednego z moich zeszytów. Dziękuję, że dostrzegacie wartość w treściach i piszecie o tym do mnie. Nawet jak odpływam z filozofami.

Poza samymi strumieniami świadomości, czasem rzuca mi się w oko jakiś wiersz, który mi na marginesie się pojawił. Albo służył jako przepracowanie jakiejś emocji. Jeszcze nie wiem, czy mi tu pasuje. Ale na razie zamieszczam.

{…}

Jak pokazać 

	Nitki, wątki

	Połączenia treści w głowie 

	Wizualne

	Lecz bez formy

Słów, ni wizji niepokorne

03.10.2024

“Jesteś dla mnie wzorem.”

Ich oczy wlepione, twoje nazwisko powtarzane na ustach. Przychodzą po radę, wsparcie, wskazówki. Śledzą twój ruch, twoje słowo, internalizując sobie znaleziska. Tyś nie człowiek, a idea, na usługach cudzych potrzeb.

Bo nie poddajesz się. Bo działasz z przekonaniem. Bo wiesz, co powiedzieć, brzmisz sensownie i poświęcasz temu wszystkiemu swój czas.

Wchodzisz w głowę i potrafisz pomóc. Tak, to daje satysfakcję, prawda? Potwierdza, że to, co robisz, ma sens. Waliduje twoje założenia, robienie fal, dalsze niesienie energii. Wychodzi na to, że może faktycznie jest coś w tym, za czym stoisz.

Podoba się to. Jest trakcja. Jest ruch, jest blichtr. Renoma, słyszalność i widzialność. Możesz pomóc innym, niosąc wieść o swoich przekonaniach. Włączać tych z zewnątrz i trycać patykiem tam, gdzie reflektorów nie ma.

Ale znasz siebie. Widzisz siebie w każdym obliczu swego rozmówcy. W każdym po kropli, która składa się na twoją podobiznę – fizyczną, mentalną, kulturową. W drzazdze zostawionej na policzku, czy w fałdce pod okiem. Niby znajome, twoje, a jednak wiesz, że niepełne.

Rozmówca nie zdaje się wiedzieć. Odrysował z mównicy wzór, który uznał za prawdziwy. Pokazuje, że przecież to ty. 

Sięgasz. Dotykasz nici między dwoma bytami – efemerycznym wizerunkiem wewnątrz, a tym odbitym na całunie społecznym. Jeden prawdziwy dla ciebie. Drugi dla nich. Owinięte ciało i odbity ślad dla potomnych do interpretacji. Napięta żyłka, ciągnąca cię za pojedyncze włókna ścięgien, mięśni, oraz myśli. Jak się przyjrzeć, to fragmentami faktycznie przypomina twoją twarz, ten odcisk w materiale.

I łapiesz się, że to tylko kropla. A piedestał, z którego cię przerysowują, działa jak lupa. Twoja drobinka – fragment ciebie – powiększa się i w ich oczach staje się całością. Łapią perspektywę, mierzą ołówkiem i składają fragmenty tamże ukazane.

Lubimy spójność i historie. Więc robimy tak, by mieć opowieść z sensem. 

Pojedyncza kropla pośród całego oceanu, który ukrywasz. Cząstka stanowiąca o całości. Ekstrapolacja bezrefleksyjna. Stwarzanie się w oczach ludzkich, nie wobec samego siebie.

I to absolutnie Cię przeraża. Chcesz krzyczeć, szarpać się, umniejszać. Cokolwiek robić, aby odzyskać samostanowienie się. Aby siłowo nadać i innym owe samostanowienie. Uznanie pełni kontekstu. 

Chcesz burzyć i oczekiwania, i wyobrażenia wobec siebie. Pokazać, że w tobie jest cała wywrotka błota, kilka kubłów żwiru i niezliczone pipety dobrej woli. Że ta kropla, którą widzą, swobodnie spoczywa na stercie wszystkiego – brudu, skarbów, pragnień, i walk.

Tyle, że ruszże głową.

Wokół ciebie, na postumentach inni podobni tobie. Też śledzeni, rejestrowani, internalizowani. Tacy, którym nadano cokół i powiększające szkło. Albo wzięli go sobie sami. Czy to z pobudek tożsamych tobie, czy też wyrachowania, kalkulacji, ego - nieważne. Ale też tutaj są. Ściągają na swoją orbity rozdziawione usta i roziskrzone oczy. I również to absolutnie cię przeraża. Może nawet i obrzydza.

Bo po sąsiedzku nie widzisz powiększonej kropelki, a właśnie wspominaną stertę wszystkiego. Czasem nawet ktoś o tym wspomni. O brudzie, odchodach, biżuterii, i pragnieniach.

O panice, załamaniach, i kurestwie. Szczerej dobroci i niesamowitej wiedzy.

Wspomni, posłuchamy, pokiwamy głowami. I wrócimy do przerysowywania pod lupą.

A może właśnie tak ma być? Tak jak bierzesz po gryzie od każdego, sklejając swoją mozaikę, tak i oni przyjmują cząstkę Twojej osoby.

Jednak wciąż frapuje cię to. Swędzi z tyłu głowy. Idolizacja, upomnikowienie. Tworzenie wzorów do naśladowania. Po jaką cholerę ci to tak truje krew?

Nie ma idoli i wzorów. Nie ma nikogo lepszego w byciu tobą. Nie ma tajemnej wiedzy, właściwej drogi, sensu i prawideł. Nie dasz formy swego bycia, jako ramy porządności. 

Jesteś stertą wszystkiego śmiecia. Dla ludzi kroplą pod lupą. Interpretacją na potrzeby własne, stwarzaną w wyniku i wobec, relacji między aktorami tejże sceny.

Wszelka forma 
Współistnienia 
Bezimiennych 
Form bytowych
Które nigdy się nie złączą
Poza oddech 
Wspólny w płucach

My
Te statki Tezeusza

Tallinn, 24 lipca 2024, 15:13

Nadchodzisz szybszym, niż spacerowym, krokiem. Z koszulą pod pachą doświadczasz na skórze północnego słońca, znacząc melatoniną granice ubrań i zegarka. Czujesz lekki dreszcz, przechodząc w cień. Kamienna ława na skarpie. Wąski pas gruboziarnistego piachu, omiatany chłodnym wiatrem, smagany pływami, kryty sporadycznie człowiekiem. Środek dnia, środek lata. Siadasz.

Kątem oka rejestrujesz nieznaczny ruch. Zerkasz w prawo. Wystający głaz, odcinający plażę od nabrzeża. Na nim kobieta. Blondynka. Rozpuszczone włosy, lekka kurtka na ramionach. Patrzy w dal w bezruchu. Kosmki w ciągłym, rytmicznym ruchu, okalające okrągłą twarz i nieruchome oczy. Dużo tu głazów wystaje. Długo się patrzy w dal. Wypatruje fińskiego wybrzeża.

Stukanie. Regularne stukanie po lewej. W mocno naciągniętych slipach, starszy mężczyzna w kucki dłubie w mule. Owłosione plecy, przerzedzona głowa. I tak nienaturalnie naciągnięte slipy! Rytmicznie drąży dłońmi w mokrym piasku, zgrywając się z fanaberiami morza. Z każdą falą do dłubanej dziury spływa więcej mułu. Dziury, z której stale wyjmuje kamienie. Sięga, chwyta, podnosi. I po przelotnym spojrzeniu, odkłada. Duży - lewa kupka. Mały - prawa kupka. Powtórz. Z każdym sięgnięciem, kolejne znalezisko. Mimo, że to plaża. Mimo, że muł zalewa. Ileż to jeszcze może jedna dłoń wydłubać?

Twarda ta ławka, niewygodna. Zmieniasz pozycję, krzyżujesz nogi.

Dalej szum. Dalej stuk. Dalej stoi i się patrzy.

Fala. Stuk. Wąski kadr.

Zimny wiatr na tej estońskiej plaży.

Ruszyła się. Siadła na falochronie. Ruszył się. Wciąż w kuckach, bardziej w lewo. Znowu stuka. Znowu lewo-prawo. Znów się patrzy w dal. Dalej patrzysz w nich. Zimny wiatr dalej smaga ci plecy. Dalej piszesz. Zmieniasz założone na siebie nogi.

Jakieś kształty. Bliżej ciebie, niż tamci. Zerkasz. Skupiasz wzrok i dostrajasz soczewkę, wysupłując składowe plaży. Dostrzegasz wieżyczki z kamieni. Nawet sporo. Kilka z nich na granicy skalistego piasku i głazów. Płaskie kamyki - jeden na drugim. Ktoś nawet podchodzi dołożyć coś od siebie. Jedna wieża leży zapadnięta. Reszta wzrasta. Wspominasz. Na Saharze też takie były. Różnorakie kształty, misternie układane przez przechodniów. Ale nie takie. Tam chropowate, nieregularne. Tutaj, podłużne i płaskie. Rezonują ze wspomnieniem.

Dalej w kucki. Duży - lewo. Mały - prawo. Środek dziury zalewany falą, spływa muł.

Mrugnięcie. Ostatnie spojrzenie w dal. Odchodzi. Żegnasz ją w myślach. Nie wiesz, moja droga, że spędziliśmy razem tych kilka chwil i spojrzeń. Czy znalazłaś na horyzoncie myśl, czy istotę swoją?

Pismo i lektura - uwolnienie od bodźców ludzkich. Muskająca policzki bryza, malejąca ostrość wzroku. Spływające z barków napięcie. Chwila przerwy od analiz wewnętrznych. Aż wzdrygnąć się idzie. I to chyba nie z zimna.

Dalej kuca. Na stare miejsce wrócił. Sporym, płaskim kamieniem wygrzebuje muł. Ponownie - duży na lewo, mały na prawo. Że też cię kolana jeszcze nie bolą!

Detoks przebodźcowania. Na chwilę. Bo zaraz będziesz biec. Gnać myślami. Dostawać, w dobrej wierze i intencji, słowa wyrywające cię co chwila z ciągu swych rozważań. Co chwila będziesz czuć szpilkę wśród miękkiej materii mózgu.

To ten pęd. Ten przeciążony mózg, co tylko tak chce i może. Heroinista myślenia. Przyznaj się przed sobą. Lubisz to. Nie przeszkadza ci to. Właśnie tak umiesz. Tylko tak umiesz. Choć bezpiecznie się nie czujesz. Szukasz, rozgrzebując spisane w sobie książki, notatki i dzienniki, długo obracając w palcach doświadczenia formatywne. Część - ciekawi, część - frapuje. Część w przestrach lub frustrację wpędza - motywację do działania.

A ten szum fal, widok wody? Który? Ten którego nie dostrzegasz. Od godziny z hakiem będzie. Biały szum, tło przemyśleń, wraz ze sceną obserwacji. Gdzie jest woda, gdzie jest Bałtyk? Gdzie jest twój szeroki kadr?

Na lewo - duże. Na prawo - małe. Muł do dziury.

Widzę cię, falo. Masujesz mi mózg.

Struktury i formy. Siedzisz na dworcu w Katowicach i obserwujesz ludzi przenikających owe formy. Linie koncentryczne, industrialne kolumny z gołego betonu i aluminium żeber okien sufitowych wpuszczających promienie słoneczne, które mieszają się z blaskiem neonów i szyldów.

W tym wszystkim ludzie. Ruch. Z galerii na perony. Wzdłuż dworca, obok nas - przyszłych pasażerów zastygłych w oczekiwaniu wobec zegara. Chce mi się spać. Spodzień na brzuchu ciaśniejszy po sutym obiedzie się zrobił. Aż oczy się mrużą. Stukot, szelest, dzwonek i ogłoszenie o kolejnym odjeździe, opóźnieniu, i odjeździe. Moja kołysanka. Kolorowy szum i ostrzejsze wtrącenia tulą mnie do snu. Przymykam powieki, świat dzieje się beze mnie. Ktoś obok je wafelka - szeleści pazłotkiem.

A przed dworcem mężczyźni ze strupami na twarzy i spuchnięte kobiety w kilku warstwach ubrań. Przykro ci oglądać biedę, zniszczone jednostki spoza systemu w tych Katowicach. Rzuca ci się to w oczy w blasku nowości, wszechobecnych neonów i terenów zielonych. Dla nich, świat nie ruszył do przodu. Wraz z uładnieniem miasta, oni się nie uładnili. Zbrzydli w zgryzocie i własnych błędach, nie odnajdując się w społeczeństwie.

Katowice mogą posłużyć jako paralela tego, co się teraz dzieje ze Sztuczną Inteligencją. Kominy i szyby, koła przemysłu ciągnące windę, prowadząc na szychtę. Urobek, pieniądze, ciężka praca. I społeczności, wspólne życie w grupie, tworząc lokalny ekosystem. Stopy kroczące po bruku, między tramwajami i wysokimi kamienicami.

Norma, regularny krok, zmiana, wypłata. Sens egzystencji. Aż do czasu. Węgla brak, kopalnia zamknięta. Gdzie dalej? Tu nic więcej nie ma. A jak jest, to nie ma opcji utrzymać stylu życia, spójności społecznej. Przebranżowienie. Uczenie starego konia, co zna bruk, grubę, tunele, kompletnie nowych form egzystencji.

Nie bycia koniem, a wiewiórką.

Zapomnieć o 20 latach posiadania kopyt i grzywy. Zamienić rozrośnięty paznokieć na drobne, chwytne łapki. Bez procesów ewolucyjnych, stopniowej transformacji. Nie, weź nóż, dłuto i pilnik. Wykrawaj płaty mięsa, kuj kości. Ale pamiętaj, nie narzekaj. Narzekać nie wolno. Prosić ci nie idzie - bo jak to dumny ogier, piękna klacz, uniżająca łeb? Próbujesz. Kopyta ślizgają ci się po korze, pysk nie mieści się do dziupli. Okaleczony bok boli, nie czujesz już wiatru unoszącego grzywę.

Śmieszny to widok dla królestwa zwierząt. Stado wykręcające się w konwulsjach zmiany formy i struktury. Agonalny ryk rozpływający się w szumie wielogłosu.

Dziesiątki lat później przechadzasz się polaną. Podziwiasz rozrośnięte baobaby, kwietne rabaty i zadbane ogrody. A tu i ówdzie, w cieniu, chowając się przed słońcem, leżą hybrydy. Rude, skarlałe istoty parzystokopytne z rozszczepionymi stopami - ni to pies, ni wydra (a z pewnością już nie koń) - cholera wie do czego służącymi.

Dziś znów obserwujemy Katowice ujęte globalnie. Przeniesienie dawnych mechanizmów na ogół. Spoglądamy na te bezkształtne masy wijące się w spazmach, zgrzytające wypadającymi zębami. Przeistaczające się w coś - czasem w emergentny byt, inny gatunek - czasem w odpychającą abominację.

Motyw zdający się znajomy dla co niektórych. Powtarzająca się historia. Chociaż tym razem masz w dłoni lunetę. Człowiek obok ciebie lupę. A ktoś inny jeszcze kamerę i rzutnik. Wszystko, by mieć zbliżenie na stada. Zbliżenie, które z tłumu wymuskuje pojedyncze osobniki. Możesz przyjrzeć się ropie sączącej się z ucha i grymasowi zagubienia. Z taką dokładnością, że aż mimowolnie łapiesz się za własne ucho w odruchu. I tak codziennie, pornograficzny voyeryzm.

Niektórych podnieca i ekscytuje. Niektórych odrzuca i oburza. Wzbudza litość, sprzeciw wobec stanu, w jakim znajduje się oglądane zwierzę. Zwierzę, z którym możesz się utożsamić. Bo co to stado? Czy dwie owce to już stado? Byt nieokreślony, istniejący wyłącznie w sferze językowej. A tu jest coś namacalnego! Widzisz połamane kończyny i dziurę w boku. Współczujesz. Empatyzujesz. Patrzysz - krzyczysz pomstując na proces transformacji? Owijasz kokon stalową liną, by zatrzymać - chociaż czasowo - narodziny hybryd? Czy może bierzesz pilnik, nożyczki, temblak i opatrunki, porzucając lunetę?

I może wciąż głośno pomstując na zamknięty szyb, aplikujesz pierwszą pomoc? Bo jak od ziemi węgla nie wywalczysz, wojaku drogi, to bądź chociaż medykiem. Albo zawzięcie walcz o reformę praw natury.

Owe zjawisko postrzegamy obecnie na wielką skalę. Chociaż dzięki sieci, widzimy bardziej personalne historie, niż masę społeczną. Obserwujemy jak technologia wywraca wielu osobom życie do góry nogami. Oglądamy ich apele i publiczne komentarze.

Lecz technologia nie zwalnia. Przyspiesza wręcz. Coraz szybciej, coraz szerzej zataczając kręgi. Nawet my, siedzący na orbicie jądra transformacji cyfrowej, nie jesteśmy w stanie samodzielnie nadążyć za wszystkim. A przecież dla nas to właśnie ten świat jest tym, do którego się dostosowaliśmy. Lecz królestwo zwierząt jest rozleglejsze - tak samo, jak rozleglejsze wydają się trwające zmiany. Przyszłość jest już dziś, tylko nierównomiernie rozdysponowana.

Pytanie, czy będziemy dalej gnać - starając się utrzymać w czołówce peletonu, czy też odwrócimy wzrok. Czy uznamy wykolejenia i personalne dramaty jako nieodzowny element procesu? Wolałbym nie. Czuję, że mamy pewną dozę odpowiedzialności w zakresie pomocy odnalezienia się w tym nowym paradygmacie technologicznym, który obejmuje tak dużo aspektów życia.

Nasz świat redefiniuje rzeczywistości tych, którzy całe swe jestestwo i tożsamość oparli o świat, który niedługo będzie w wielu aspektach nieistniejący. Rozdziałem w książce od historii. Wyrażam sprzeciw wobec oczekiwania od tych wszystkich ludzi bezwzględnego dostosowania się do naszej rzeczywistości, bez rozwierania ramion w ich stronę. Bez uświadomienia sobie, że to na nas leży obowiązek rozszerzania baniek i orbit, a nie zamykania się w klikach elitaryzmu, nie uznając istnienia innych rzeczywistości realizujących się obok nas. A te rzeczywistości istnieją.

Subscribe now

Wszyscy jesteśmy Dorosłymi Dziećmi Kultury Alkoholowej. Urodzeni w kulturze uformowanej przez - oraz obejmowanej przez - alkohol. Historia, literatura, czy też polityka i biznes. On tam wszędzie jest. Jest przy narodzinach, świętach i pogrzebach. Jest w kulturze popularnej i tej starszej. Jest formą, która kształtuje nasze osobowości. Powoduje on miłości oraz zgony. Wspomnienia napawające nas bzdurną dumą oraz takie, które próbujemy wyprzeć z pamięci.

Uniwersalizm substancji aplikowalnej do dowolnej sytuacji. Rytualizacja i estyma rozciągnięta nad używką. Dlaczego? Czy z powodu jej wyjątkowości? Czy też dorabianie pudrowych policzków destrukcji i rozkładowi?

By nakarmić nasze ego - by nie łapało dysonansu wobec słabości naszego zwierzęcego mózgu. Bo mózg wyszukuje źródeł radości w naszej słabości. I w owej słabości również sięgamy po substancję, niczym po lek. Czym się strułeś, tym się lecz. Czyż nie?

Dorosłe Dzieci Kultury Alkoholowej.

I pośród nich ja. Przerażony. Absolutnie przerażony. Patrzący na świat wokoło. Wspominający. Uczący się żyć na nowo - formować relacje, bawić się, czy radzić ze stresem. Poszukujący siły w sobie - nie biorąc jej z zewnątrz. Chyba to właśnie tak mnie przeraża. Poczucie zagubienia i nauka życia na nowo. Z żywym obrazem w pamięci. Obrazem, którego już nie lubię. Akceptuję. Staram się nie żałować. Ale pozwalam sobie na nielubienie. Nielubienia tych części kultury i historii, które były mi bliskie. Pozornie pomagające leczyć nieśmiałość, wdawać się w romanse, czy mieć przyjaciół. Mostem pomiędzy mną, a światem. Aż determinantem budowy owych mostów, został alkohol sam w sobie. Płynna odwaga i bezpieczny kontekst. Bezpieczny, bo w pewnym momencie został jedynym mi znanym.

A przecież uciekamy do tego, co znamy. Do tego, przy czym czujemy się bezpiecznie. Bo jak jest z nami od lat, to jest już swojskie.

Dosyć mam tej słabości. Dosyć mam przyjmowania świata przez ową wszechobecną soczewkę. Dostawiania protezy i łatwych wyjść. Zapominania o innych możliwościach. Wpychania człowieka jako istotę podległą. A lud ma być bierny wobec Szacha, czy Cesarza. Albowiem to on nadaje nam ramy egzystencji - nawet jeśli marnej i upadlającej.

Pragnę przeżyć wobec człowieka, nie przez pryzmat, kalejdoskop. Relacji wynikających z człowieka, nie substancji. Rozrywki kreowanej w oparciu o ludzki umysł, przeżyć niezamglonych. Trzymania się u steru.

Przeżyć człowieczeństwo w pełni człowieka samego w sobie. Emergentnie z siły ducha, umysłu, oraz czynów. W pełni odpowiedzialności wobec siebie samego, podległemu swojej wolności.

Czy tak rzekłby Zaratustra?

Subscribe now

Szelest. Powiew wiatru ciągnącego od wody. Rozglądasz się. Z rozczuleniem patrzysz na przemykający ci pod nogami papierek. Rejestrujesz kilka pustych butelek po piwie bezalkoholowym na transformatorze upstrzonym graffiti. Wzdychasz z ulgą. W końcu spuszczasz z tonu. Rozluźniasz spięte barki, a wzrok zaczyna przyzwyczajać się do kolorów i struktur owej części miasta, która w wieczornym świetle białych nocy przytłacza twój przebodźcowany mózg. Krzyczy z każdej strony, lecz też daje oddech wśród egalitarnych knajp, ulic, i kawiarni.

Potrzebujesz tego oddechu. Odsapnąć od czystości, wymuskania, epatowania wyższą klasą z przeludnioną burgerownią po drugiej stronie skrzyżowania. Jedynego miejsca w okolicy z tanim żarciem na szybko. Bo tak, to ordery, obrazy, posągi i turyści. I te wielkie zaskoczenie, że w Stolicy, w samym centrum, w sezonie wakacyjnym, lokale i restauracje są zamknięte z powodu urlopu.

Wciąż cię to zaskakuje i w niedowierzanie wprowadza. Lecz na Północy już chwilę siedzisz, z ludźmi rozmawiasz. Więc nie do końca szokuje. Czujesz wszechobecną Szwedzką Teorię Lata. Tego krótkiego okresu, gdy nigdy nie jest dość ciemno, a promienie słoneczne na chwile kierują swoją uwagę i w te, zapomniane przez nie większość roku, rejony. Już dawno jest po Midsommar - dniu, w którym magicznie ulice pustoszeją i pozostają w tymże stanie zawieszenia aż do sierpnia. Pożyj chwilę przed i wyjdź na ulicę dnia następnego, mówią ci, poczujesz się częścią filmu postapokaliptycznego.

Tak więc nici z niektórych polecajek gastronomicznych. Z głośnym tabunem telefonów i fleszy siadać nie będziesz. Jogurt, słodka bułka, owoce na ławce. I książka. Albo notes na kolanie. Obserwujesz odpływający prom i kartkę "Wyjechaliśmy na urlop! Wracamy za miesiąc!".

Wymieniona lokalna populację na kramy, pocztówki i przewodników. Przynajmniej ta część, która nie okupuje ławek, przeżuwając tanie burgery i frytki z fastfooda lub nie siedzi na tarasie którejś wytwornej kamienicy, spoglądając znad kieliszka wina na panoramę miasta. Wina podanego, oczywiście, pod krawatem i krochmalem. Z namaszczeniem i pełnym ceremoniałem. I małym widelczykiem do deseru - zgodnie z protokołem. Tak dla równowagi do torby ociekającej tłuszczem, przy wyszorowanej na błysk ulicy, po której jeżdżą wyłącznie auta elektryczne (w znacznym stopniu chińskie), a chodzą wyłącznie protesty i manifestacje (tu już ciężej określić - ale niosą flagi Palestyny).

Ta obserwowana Szwecja ci się nie podoba.

Później zobaczysz inną. Podążającą za stereotypem "Amerykanów Północy", którzy zza przystrzyżonego żywopłotu krzyczy do Ciebie - Ciebie nie znając - "Czołem, sąsiedzie!". Usłyszysz też o tej naiwnej, opuszczającej gardę w wyniku dobrobytu i braku wojen. O tej, która chce wierzyć, że wszyscy ludzie są dobrzy, chcą dobrze, i będą czynić dobro. I o wielu zawiedzionych głosach. Ale to jeszcze nie teraz. Jeszcze nie maszerujesz dziarsko z dala od metropolii, podziwiając czerwonawą łunę o 21:38. Jeszcze nie celebrujesz z namaszczeniem ciszy i szumiącego strumienia o znajomej nazwie Nissan. Ale już udało ci się podziwiać zapełnione akweny i ciągi wodne żaglówkami, skuterami, i słonecznymi kuracjuszami. Już zdarzyło Ci się opatrzeć domków letniskowych i naczep z rowerami. Przez grubą szybę malował ci się obraz masowego wypoczynku i standardowych 35 dni urlopowych. Ale to już było. Nie jest to ten etap opowieści.

Teraz obserwujesz Szwecję, która ci się nie podoba. Tę o dwóch obliczach. O blichtrze, który cię kłuje, będąc skontrastowanym jedynie z ekstremum drugiego odchyłu spektrum i tymczasowością międzynarodowych gości. Brakuje ci tego środka, który uprawia Szwedzką Teorię Lata. Brakuje ci punktu, o który możesz się zaczepić. Obserwujesz światy, których gościem zdarzyło ci się być. Które na swój sposób udało się przeżyć, wyjść, i stanąć obok. Nie przez wojnę, czy szlacheckie urodzenie. Ale co otarte, polizane, i przeciągnięte przez gardło, to twoje. O tamtych też by się tylko otarło. Nie przeżyło. Więc może nie nie owego punktu zaczepienia, a poobijania i tarcia ci trzeba?

Sam też nie wiem.

Ale dlatego też wiesz, że nie poznasz tych ludzi. Przynajmniej nie teraz. Nie w pełni. Posłuchasz, poobserwujesz, pokiwasz głową podczas rozmowy. Zapiszesz w notatniku, w głowie, na nagraniu. Stworzysz zarys zrozumienia. Ujrzysz ich wątki w ich percepcji i narracji. Doklejając kadry wyłapane w świetle białych nocy i tych promieni słonecznych, które łaskawie na chwilę zawitały w te rejony.

Dlatego właśnie rozczula cię ten papierek pod nogami. I butelki - martwa natura na tle dość przeciętnej sztuki ulicznej. Wysiadasz na Slussen. Wchodzisz w gwarne uliczki Södermalm.

Warszawa ma Pragę Północ, Berlin swój Kreuzberg, a Kopenhaga Nørrebro. Sztokholm ma właśnie Södermalm. Ze swoim głównym meczetem i przepełnionymi knajpami, w których głośno, wesoło, różnorodnie. Ze swoimi kawiarniami serwującymi mocną herbatę do północy i regularnymi patrolami policji, kierującymi porozumiewawcze spojrzenia w stronę ochroniarzy przy wejściach do co bardziej zatłoczonych restauracji.

Może gdzieś przysiąść? Poobserwować? Bezalkoholowe gdzieś mają - widzisz po drodze niezliczone butelki. Włóczysz się po uliczkach gwarnych i uliczkach z młodzieżą na placach zabaw. Na placu przed biblioteką jest potańcówka ludzi w drogich koszulach. Właśnie kogoś nie wpuścili za barierki. Chyba za buty sportowe. Zrezygnowany siada na ławce obok, obserwując bawiący się tłum. Obok kolejka do budy z gyrosem. Piękni ludzie i brzydcy ludzie. Noc. Wszyscy chcą się bawić. Kocioł. I ty z boku. Jednak nie decydujesz się przysiąść. Maszerujesz wzdłuż, wszerz, lądujesz w punkcie wyjścia.

Wracasz na Slussen. Wsiadasz w metro. Tłoczno. Wysiądziesz jeszcze przystanek wcześniej, by przejść się wzdłuż Norrström - jednej z najkrótszych rzek Europy - przy której ktoś łowi ryby. Drugi ktoś pali papierosy przy rozstawionej kuchence polowej. Trzeci przyniósł radyjko. Reszta czeka. Mijasz jeszcze rozświetloną Operę Narodową i Pałac Księcia Fersena, na balkonie którego zabawa trwa w najlepsze.

Wchodzisz na kwaterę. Na recepcji pusto.

Czas spać.

Za oknem wciąż widno.

W przeddzień Wielkiego Piątku, badamy granice pomiędzy duchowością a religijnością. Czy nie-katolik może celebrować Wielki Post? A jak tak to po co?

Staramy się również zbadać zagadnienia duchowości, takie jak poszukiwanie rytuałów i społeczności poza tradycyjnymi religijnymi kontekstami. Innymi słowy - ludzie szukają tego, co daje religia, ale poza ramami tejże. Dlatego na Zachodzie pojawia się nam tyle osób, które określają się jako “uduchowione, ale nie religijne”. Czy to nie wymyślanie koła na nowo?

Każdy z nas patrzy na duchowość w inny sposób. Dla każdego z nas, co innego jest ważne. I chyba tutaj najbardziej to wszystko wybrzmiało.

Słuchaj na YouTube:

Słucha na Spotify:

Znajdź nas na Social Media

Michał: https://www.linkedin.com/in/michael-domanski/

Paweł: https://www.linkedin.com/in/pgolab/

Michael: https://www.linkedin.com/in/michal-dembinski-b2594a6/

Blog Michaela: https://jeziorki.blogspot.com/

Blog Michała: https://doman.network

00:00 Wprowadzenie do Duchowości i Religii

02:16 Osobiste Praktyki Wielkiego Postu

03:48 Materializm vs. Idealizm: Filozoficzne Rozważania

09:12 Rola Wspólnoty i Rytuałów w Szczęściu

17:59 Duchowość w Erze Informacji

37:37 Komfort i Duchowość: Czy Są Powiązane?

48:27 Podsumowanie i Refleksje Osobiste